Ở Mỹ, người có thẻ xanh là cư dân thuế ngay từ khi có tư cách thường trú: phải khai thuế thu nhập liên bang trên thu nhập toàn cầu, kể cả tiền lương, tiền thuê nhà, lãi tiết kiệm phát sinh ở Việt Nam, và phải báo cáo tài khoản tài chính ở nước ngoài khi vượt ngưỡng. Canada và Úc thì khác: cư trú thuế xét theo ràng buộc thực tế với nước đó chứ không chỉ theo tấm thẻ. Hiểu đúng điều này giúp tránh hai rủi ro cùng lúc: bị phạt vì khai thiếu, và bị coi là đã bỏ thường trú vì khai sai tư cách.
Nhiều gia đình Việt nghĩ thuế là chuyện của người có việc làm ở nước ngoài, còn tài sản ở Việt Nam “không ai biết”. Thực tế, trao đổi thông tin tài chính giữa các nước ngày càng phổ biến, và cách bạn khai thuế còn được cơ quan di trú dùng để đánh giá ý định thường trú. Bài này giải thích nguyên lý, không thay cho tư vấn của chuyên gia thuế có giấy phép ở nước bạn sống.
Cư trú thuế khác cư trú di trú như thế nào
Cư trú di trú trả lời câu hỏi “bạn có quyền sống ở đây không”. Cư trú thuế trả lời câu hỏi “nhà nước này có quyền đánh thuế toàn bộ thu nhập của bạn không”. Hai khái niệm liên quan nhưng không trùng nhau. Một du học sinh không có thẻ thường trú vẫn có thể thành cư dân thuế sau một thời gian; ngược lại, một người có thẻ thường trú ở Canada hay Úc nhưng thực tế sống ở Việt Nam có thể không còn là cư dân thuế ở đó.
Mỹ là trường hợp đặc biệt vì gắn thẳng thẻ xanh vào cư trú thuế. Theo luật thuế liên bang, người có thẻ xanh được coi là cư dân thuế theo tiêu chí thẻ xanh, bất kể năm đó ở Mỹ bao nhiêu ngày, cho tới khi tư cách thường trú chấm dứt chính thức. Canada và Úc không có quy tắc kiểu này: cơ quan thuế xem nơi bạn có nhà, nơi vợ con sống, nơi có tài khoản, có việc làm, có bảo hiểm y tế, rồi mới kết luận.
Việt Nam cũng có quy định riêng về cư trú thuế đối với thu nhập cá nhân, căn cứ chủ yếu vào số ngày có mặt và nơi ở thường xuyên. Một người đi về hai nơi vì vậy có thể bị cả hai nước coi là cư dân thuế trong cùng một năm. Đây là lúc hiệp định tránh đánh thuế hai lần và quy tắc khấu trừ thuế đã nộp ở nước ngoài trở nên quan trọng.
Nghĩa vụ chính của người có thẻ xanh Mỹ
Khai thu nhập toàn cầu. Tiền lương ở Việt Nam, lợi nhuận kinh doanh, tiền cho thuê nhà ở quê, lãi tiền gửi, cổ tức, tiền bán đất đều thuộc diện phải khai trên tờ khai thuế liên bang. Luật Mỹ có cơ chế loại trừ một phần thu nhập từ lao động ở nước ngoài và cơ chế khấu trừ thuế đã nộp ở nước ngoài, nên khai đủ không có nghĩa là bị đánh thuế gấp đôi; nhưng không khai thì mất quyền dùng các cơ chế đó.
Báo cáo tài khoản ở nước ngoài. Người Mỹ và thường trú nhân có tổng số dư các tài khoản tài chính ở nước ngoài vượt ngưỡng 10.000 đô la Mỹ vào bất kỳ thời điểm nào trong năm phải nộp báo cáo FBAR cho cơ quan chống rửa tiền của Bộ Tài chính. Ngưỡng này tính gộp, nên vài sổ tiết kiệm ở Việt Nam cộng lại có thể đã vượt. Ngoài ra còn mẫu báo cáo tài sản tài chính nước ngoài nộp kèm tờ khai thuế với ngưỡng cao hơn, tùy tình trạng hôn nhân và nơi sống.
Khai đúng tư cách cư dân. Người giữ thẻ xanh mà khai thuế với tư cách người không cư trú, hoặc dùng hiệp định thuế để tự coi mình là cư dân nước khác, có thể làm cơ quan di trú kết luận bạn đã từ bỏ thường trú. Đây là điểm giao giữa thuế và di trú mà nhiều người không biết.
Báo cáo quà tặng, thừa kế lớn từ nước ngoài. Khi nhận tiền tặng hoặc thừa kế lớn từ người không phải cư dân Mỹ, ví dụ cha mẹ ở Việt Nam bán nhà rồi cho con, có thể phát sinh nghĩa vụ báo cáo dù không phát sinh thuế. Ngưỡng cụ thể thay đổi theo năm, nên hỏi người khai thuế trước khi chuyển khoản lớn.
Canada và Úc: cư trú thuế theo ràng buộc thực tế
Ở Canada, thường trú nhân sống và làm việc tại Canada là cư dân thuế, khai thu nhập toàn cầu và phải báo cáo tài sản ở nước ngoài khi tổng giá gốc vượt ngưỡng do cơ quan thuế quy định. Nhưng nếu một thường trú nhân về Việt Nam sống phần lớn thời gian, cắt đứt ràng buộc chính, họ có thể thành người không cư trú về thuế, đồng thời vẫn giữ PR nếu còn đủ ngày theo nghĩa vụ cư trú. Việc rời bỏ cư trú thuế có thể kéo theo thủ tục quyết toán, coi như đã bán một số tài sản vào ngày rời đi.
Thời gian khai thuế còn ảnh hưởng trực tiếp tới việc nhập quốc tịch Canada: người nộp đơn phải đã khai thuế cho một số năm trong cửa sổ năm năm nếu luật thuế yêu cầu. Bỏ khai thuế vì “năm đó không có thu nhập ở Canada” có thể làm hồ sơ quốc tịch bị kéo dài.
Ở Úc, cơ quan thuế dùng nhiều phép thử để xác định cư dân thuế, trong đó quan trọng nhất là bạn có đang sống ở Úc theo nghĩa thông thường hay không. Thường trú nhân sống ở Úc là cư dân thuế; thường trú nhân về Việt Nam sống lâu dài có thể không còn là cư dân thuế. Quy tắc cư trú thuế của Úc đã và đang được xem xét sửa đổi, nên kiểm trang của cơ quan thuế Úc cho năm tài chính đang khai. Ở cả hai nước, chuyển tư cách thuế không làm mất thẻ thường trú, nhưng cần nhất quán với kế hoạch cư trú của bạn.
Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với Việt Nam
Việt Nam đã ký hiệp định tránh đánh thuế hai lần với nhiều nước, trong đó có Canada, Úc, Nhật, Hàn Quốc, Singapore và phần lớn các nước châu Âu có cộng đồng người Việt. Các hiệp định này quy định nước nào có quyền đánh thuế loại thu nhập nào, cách xác định cư trú khi cả hai nước cùng coi bạn là cư dân, và cách khấu trừ thuế đã nộp.
Với Mỹ, hiệp định giữa hai nước đã được ký từ năm 2015 nhưng theo thông tin công khai tới thời điểm viết bài vẫn chưa có hiệu lực, nên người có thẻ xanh chủ yếu dựa vào cơ chế khấu trừ thuế nước ngoài trong luật thuế nội địa của Mỹ. Trước khi dựa vào bất kỳ điều khoản hiệp định nào, nên kiểm danh sách hiệp định đang có hiệu lực trên trang của cơ quan thuế Việt Nam và nước bạn sống.
Một lưu ý thực tế: dùng hiệp định để chọn cư trú thuế ở Việt Nam, đối với người giữ thẻ xanh Mỹ, chính là hành động có thể bị coi là từ bỏ thường trú. Người đang chờ nhập tịch Mỹ càng nên tránh, vì đơn nhập tịch hỏi thẳng bạn đã từng khai thuế với tư cách người không cư trú hay chưa.
Lịch thuế cho gia đình đi về hai nơi
Một quy trình đơn giản giúp gia đình giữ hồ sơ sạch qua nhiều năm:
- Lập danh sách mọi nguồn thu nhập ở cả hai nước, kể cả khoản nhỏ như lãi tiết kiệm và tiền thuê nhà.
- Lập danh sách tài khoản tài chính ở Việt Nam, ghi số dư cao nhất trong năm của từng tài khoản để tính ngưỡng báo cáo.
- Lưu chứng từ thuế đã nộp ở Việt Nam để làm căn cứ khấu trừ ở nước kia.
- Ghi lịch ngày đi ngày về, vì số ngày có mặt là căn cứ cho cả thuế lẫn di trú.
- Gặp người khai thuế có giấy phép ở nước đang sống trước khi bán tài sản lớn, nhận thừa kế hoặc chuyển tiền lớn.
- Giữ bản sao tờ khai các năm, vì đơn nhập tịch và đơn gia hạn thường trú có thể yêu cầu.
Hồ sơ thuế gọn gàng là một trong những bằng chứng mạnh nhất về ý định thường trú. Nếu bạn cần người cùng rà xem cách khai thuế hiện tại có mâu thuẫn với kế hoạch giữ thẻ hay nhập tịch không, có thể gửi qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú; phần tính thuế cụ thể vẫn cần chuyên gia thuế có giấy phép.
Khi nào thuế trở thành vấn đề lúc trả thẻ hoặc nhập tịch
Ở Mỹ, người giữ thẻ xanh trong ít nhất tám trên mười lăm năm thuế gần nhất được coi là thường trú nhân dài hạn. Khi người này chấm dứt tư cách thường trú, họ phải làm thủ tục rời bỏ về thuế và trong một số trường hợp có tài sản hoặc thu nhập lớn có thể chịu thuế rời bỏ, tính như thể đã bán tài sản vào ngày trước khi rời đi. Phần này được nói kỹ hơn ở bài về từ bỏ thường trú của trang.
Khi nộp đơn nhập tịch, câu hỏi về thuế xuất hiện ở nhiều chỗ: có nợ thuế không, có khai thuế đầy đủ không, có từng khai với tư cách không cư trú không. Nợ thuế chưa có kế hoạch trả có thể ảnh hưởng tới đánh giá phẩm chất đạo đức tốt. Vì vậy, sửa sai trước khi nộp đơn, qua các chương trình tự nguyện khai bổ sung nếu có, thường tốt hơn để cán bộ phát hiện trong buổi phỏng vấn.
Bốn hiểu lầm về thuế hay gặp ở gia đình người Việt
“Tiền kiếm ở Việt Nam thì không liên quan tới nước ngoài.” Với người có thẻ xanh Mỹ, thu nhập phát sinh ở đâu không quyết định nghĩa vụ khai; tư cách cư dân thuế mới quyết định. Thu nhập ở Việt Nam đã nộp thuế tại Việt Nam vẫn phải khai, sau đó mới tính khấu trừ.
“Tài khoản đứng tên chung với cha mẹ thì không tính.” Tài khoản mà bạn có quyền ký hoặc quyền sở hữu, kể cả đứng tên chung, thường vẫn nằm trong phạm vi báo cáo tài khoản nước ngoài. Ủy quyền rút tiền cho người khác cũng cần xem lại.
“Không có thu nhập thì không cần khai.” Có năm không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế nhưng vẫn nên khai hoặc giữ hồ sơ để chứng minh tính liên tục, nhất là khi định nhập tịch ở Canada hay Mỹ. Một năm bỏ trống thường phải giải thích sau này.
“Chuyển tiền về Việt Nam rồi thì xong.” Chuyển tiền giữa hai nước phải theo quy định ngoại hối hiện hành của cả hai bên và giữ được chứng từ nguồn tiền. Khoản chuyển lớn không rõ nguồn gây khó cho cả ngân hàng, cơ quan thuế lẫn hồ sơ di trú về sau.
Câu hỏi thường gặp
Có thẻ xanh nhưng sống ở Việt Nam cả năm thì có phải khai thuế Mỹ không?
Có. Theo luật thuế liên bang, người giữ thẻ xanh là cư dân thuế cho tới khi tư cách thường trú chấm dứt chính thức, nên vẫn phải khai thu nhập toàn cầu. Không khai còn có thể bị dùng làm bằng chứng từ bỏ cư trú.
Sổ tiết kiệm ở ngân hàng Việt Nam có phải báo cho Mỹ không?
Nếu tổng số dư các tài khoản tài chính ở nước ngoài vượt 10.000 đô la Mỹ vào bất kỳ lúc nào trong năm, bạn phải nộp báo cáo FBAR. Ngưỡng tính gộp nhiều tài khoản, kể cả tài khoản đứng tên chung.
Cha mẹ ở Việt Nam cho tiền mua nhà ở Mỹ có phải đóng thuế không?
Người nhận thường không phải đóng thuế thu nhập cho tiền được tặng, nhưng có thể phải nộp mẫu báo cáo nếu khoản tặng từ người không cư trú vượt ngưỡng trong năm. Hỏi người khai thuế trước khi nhận để chuẩn bị giấy tờ nguồn tiền.
Thường trú nhân Canada về Việt Nam sống thì còn phải khai thuế Canada không?
Tùy việc bạn còn là cư dân thuế hay không, dựa trên nơi có nhà, gia đình, tài khoản và thời gian sống. Thôi cư trú thuế có thể kéo theo thủ tục quyết toán. Nên hỏi chuyên gia thuế Canada trước khi đi.
Việt Nam và Mỹ có hiệp định tránh đánh thuế hai lần chưa?
Hai nước đã ký hiệp định năm 2015, nhưng theo thông tin công khai tới thời điểm viết bài thì hiệp định chưa có hiệu lực. Người có thẻ xanh chủ yếu dựa vào cơ chế khấu trừ thuế nước ngoài của luật Mỹ; nên kiểm lại tình trạng hiệp định trước khi khai.
Khai thuế sai các năm trước có làm hỏng đơn nhập tịch không?
Có thể ảnh hưởng tới đánh giá phẩm chất đạo đức tốt, nhất là khi nợ thuế hoặc khai với tư cách không cư trú. Sửa trước khi nộp đơn, có kế hoạch trả nợ thuế rõ ràng, thường giúp hồ sơ tốt hơn nhiều.