Hệ điểm nhân lực chất lượng cao của Nhật (Highly Skilled Professional, HSP, tiếng Nhật 高度人材) cho phép người lao động có học vấn, kinh nghiệm, thu nhập và tiếng Nhật tốt xin vĩnh trú sớm hơn nhiều so với mốc 10 năm: đạt từ 70 điểm và duy trì trong 3 năm, hoặc đạt từ 80 điểm và duy trì trong 1 năm. Điểm được tính theo bảng do Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú công bố, cộng từ các mục học vấn, kinh nghiệm, lương năm, tuổi và các điểm thưởng.
Điều quan trọng mà nhiều người bỏ qua: bạn không cần mang visa HSP mới dùng được lối tắt này. Người đang mang visa kỹ sư thông thường vẫn có thể tự tính điểm và chứng minh mình đạt mức 70 hoặc 80 điểm cả ở hiện tại lẫn ở thời điểm 3 năm hoặc 1 năm trước. Bài này giải thích cách bảng điểm vận hành, những mục người Việt thường được điểm, và bẫy khi tính lùi thời gian.
HSP là gì và vì sao Nhật tạo ra lối tắt này
Nhật đưa hệ điểm nhân lực chất lượng cao vào từ năm 2012 để thu hút nhà nghiên cứu, kỹ sư và nhà quản lý có trình độ. Hệ thống chia thành ba loại hoạt động: nghiên cứu học thuật, chuyên môn kỹ thuật, và kinh doanh quản lý. Người làm kỹ sư phần mềm, kỹ sư cơ khí, nhân viên kế toán, thông dịch ở công ty Nhật phần lớn rơi vào loại thứ hai, tức hoạt động chuyên môn kỹ thuật.
Người đạt từ 70 điểm có thể xin tư cách lưu trú HSP, đi kèm một số ưu đãi: thời hạn lưu trú 5 năm, được làm thêm hoạt động ngoài phạm vi chính, vợ hoặc chồng được làm việc rộng hơn, trong một số điều kiện được đưa cha mẹ sang giúp chăm con hoặc thuê người giúp việc. Ưu đãi được nhắc đến nhiều nhất là thời gian chờ vĩnh trú ngắn.
Về logic chính sách, Nhật đánh đổi thời gian quan sát lấy chất lượng đầu vào: thay vì chờ 10 năm để thấy một người sống ổn định, họ dùng học vấn, lương và tiếng Nhật làm tín hiệu sớm. Vì vậy khi xét vĩnh trú theo diện điểm, Cục vẫn xem kỹ phần nghĩa vụ công như thuế, lương hưu, bảo hiểm y tế, và yêu cầu chứng cứ cho từng điểm đã tự khai.
Các mục chính trong bảng điểm (loại chuyên môn kỹ thuật)
Bảng dưới tóm tắt cấu trúc các mục thường gặp trong bảng tính điểm loại chuyên môn kỹ thuật. Mức điểm cụ thể từng dòng cần đối chiếu bảng tính điểm hiện hành trên trang của Cục, vì bảng đã được điều chỉnh qua các năm.
| Mục | Cách tính chung | Ghi chú cho người Việt |
|---|---|---|
| Học vấn | Tiến sĩ được điểm cao nhất, thạc sĩ thấp hơn, cử nhân thấp hơn nữa; có điểm thêm khi có hai bằng chuyên ngành | Bằng đại học Việt Nam được tính nếu là bằng đại học thật sự; bằng cao đẳng, trung cấp không được tính ở mục này |
| Kinh nghiệm làm việc | Số năm làm đúng chuyên ngành, càng lâu càng nhiều điểm | Kinh nghiệm ở Việt Nam được tính nếu có giấy xác nhận công việc rõ ràng |
| Lương năm | Có ngưỡng tối thiểu, sau đó điểm tăng theo bậc lương; mức tối thiểu khác nhau theo tuổi | Tính theo thu nhập dự kiến hoặc thực nhận từ công ty ở Nhật, không tính tiền làm thêm ngoài |
| Tuổi | Người trẻ hơn được nhiều điểm hơn, điểm giảm dần theo các nhóm tuổi | Người dưới 30 tuổi có lợi thế rõ |
| Tiếng Nhật | Chứng chỉ năng lực tiếng Nhật cấp cao được cộng điểm, cấp cao nhất được nhiều hơn | JLPT N1 và N2 là hai mức thường được nhắc tới |
| Học ở Nhật | Tốt nghiệp đại học hoặc sau đại học ở Nhật được cộng điểm | Người từng du học Nhật lên đại học thường có điểm này |
| Điểm thưởng khác | Công ty được nhà nước hỗ trợ đổi mới, nghiên cứu, bằng sáng chế, chứng chỉ quốc gia chuyên ngành… | Mỗi điểm thưởng cần giấy chứng minh riêng |
Một ví dụ giả định: kỹ sư 29 tuổi, có bằng thạc sĩ tại Nhật, 4 năm kinh nghiệm, JLPT N1, lương năm ở mức trung bình khá của ngành. Cộng học vấn, tuổi, tiếng Nhật, điểm học ở Nhật và lương, người này có thể dễ dàng vượt 70 điểm, thậm chí chạm 80 nếu kinh nghiệm hoặc lương cao hơn một bậc. Đây chỉ là minh hoạ cách các mục cộng lại, không phải điểm thật của ai.
Lối tắt 3 năm và 1 năm vận hành như thế nào
Điểm mấu chốt của diện này là tính lùi. Người xin vĩnh trú theo mốc 70 điểm phải chứng minh mình đạt ít nhất 70 điểm ở thời điểm hiện tại, và cũng đã đạt ít nhất 70 điểm ở thời điểm 3 năm trước, đồng thời đã sống ở Nhật liên tục trong 3 năm đó. Với mốc 80 điểm, khoảng thời gian là 1 năm. Nói cách khác, điểm phải được duy trì suốt giai đoạn, không phải chỉ vừa đạt.
Tính lùi tạo ra những bẫy cụ thể. Mục tuổi được tính theo tuổi ở thời điểm 3 năm hoặc 1 năm trước, nên người vừa qua mốc 30 tuổi có thể vẫn được điểm tuổi cao ở mốc tính lùi. Ngược lại, mục lương được tính theo lương ở thời điểm đó: nếu 3 năm trước bạn mới vào nghề với lương thấp, điểm lương lúc ấy có thể thiếu so với hiện tại. Chứng chỉ JLPT chỉ được tính ở mốc tính lùi nếu đã có trước thời điểm đó.
Người không mang visa HSP vẫn dùng được diện này, nhưng phải tự lập bảng điểm cho cả hai thời điểm và nộp chứng cứ: bằng cấp, giấy xác nhận kinh nghiệm, giấy chứng nhận thuế cư trú thể hiện thu nhập từng năm, chứng chỉ tiếng Nhật. Thiếu chứng cứ cho một mục thì mục đó coi như không có điểm, có thể kéo tổng xuống dưới ngưỡng.
J-Skip và các chương trình mới liên quan
J-Skip là gì. Từ năm 2023, Nhật bổ sung cơ chế nhân lực chất lượng cao đặc biệt (thường gọi là J-Skip), cho phép người có thu nhập rất cao cộng với học vị hoặc nhiều năm kinh nghiệm được công nhận là nhân lực chất lượng cao mà không cần tính điểm chi tiết. Người được cấp theo cơ chế này được đối xử ưu đãi hơn cả nhóm điểm thông thường, kể cả về thời gian chờ vĩnh trú.
J-Skip phù hợp với ai. Ngưỡng thu nhập của J-Skip rất cao so với mặt bằng lương người Việt ở Nhật, nên đa số kỹ sư trẻ không thuộc nhóm này. Nó phù hợp hơn với quản lý cấp cao, chuyên gia có kinh nghiệm dài, nhà nghiên cứu được trả lương cao.
J-Find dành cho sinh viên mới tốt nghiệp. Cùng thời điểm, Nhật mở thêm cơ chế cho sinh viên tốt nghiệp các trường đại học được xếp hạng hàng đầu thế giới sang Nhật tìm việc hoặc khởi nghiệp. Đây là tư cách tìm việc, chưa phải đường thẳng tới vĩnh trú; người được nhận việc sau đó vẫn phải đi theo diện lao động và điểm.
Đọc tin tức thận trọng. Các cơ chế mới thường kèm điều kiện chi tiết và có thể được điều chỉnh. Khi thấy tin “Nhật cho vĩnh trú sau 1 năm”, cần kiểm tin đó nói về nhóm nào, ngưỡng điểm hay thu nhập bao nhiêu, và mở trực tiếp trang của Cục để đọc văn bản gốc.
Có nên đổi sang visa HSP trước khi xin vĩnh trú
Nhiều người hỏi có nên xin tư cách HSP trước rồi mới xin vĩnh trú, hay giữ visa kỹ sư rồi nộp thẳng. Không có câu trả lời chung, nhưng có vài cân nhắc thực tế. Visa HSP gắn với một công ty cụ thể: khi đổi việc, bạn phải xin lại tư cách HSP mới cho công ty mới, trong khi visa kỹ sư chỉ cần thông báo. Người đang tính nhảy việc trong một hai năm tới vì thế thường thấy visa HSP kém linh hoạt.
Mặt khác, visa HSP cho thời hạn 5 năm và một số ưu đãi gia đình. Với hồ sơ vĩnh trú, việc đã từng được cấp HSP cũng là một dấu hiệu Cục đã kiểm điểm của bạn ở thời điểm đó, giúp phần chứng minh điểm ở mốc tính lùi bớt rủi ro. Người có điểm cao, công việc ổn định, gia đình cần ưu đãi đi kèm thường được lợi khi xin HSP sớm.
Nếu chỉ nhắm vĩnh trú và điểm đã đủ cả hai mốc, nộp thẳng từ visa kỹ sư là con đường ngắn hơn về thủ tục. Dù chọn cách nào, phần quyết định vẫn là chứng cứ cho từng điểm và lịch sử nghĩa vụ công sạch sẽ.
Những lỗi khiến hồ sơ diện điểm bị từ chối
Tự cộng điểm sai mục. Nhầm bằng cao đẳng thành bằng đại học, cộng kinh nghiệm không đúng chuyên ngành, hay tính lương bao gồm cả tiền làm thêm bên ngoài là những lỗi thường gặp. Cục chấm lại bảng điểm theo chứng cứ, nên điểm tự khai cao không có giá trị nếu giấy tờ không đỡ được.
Lương ở mốc tính lùi không đủ. Người mới nhảy việc lên lương cao thường hào hứng tính điểm hiện tại mà quên rằng mốc 3 năm trước lương còn thấp. Giấy chứng nhận thuế cư trú của năm đó sẽ cho thấy thu nhập thật.
Thuế và lương hưu có lỗ hổng. Diện điểm không miễn phần nghĩa vụ công. Một khoảng thời gian chuyển việc mà không tự đóng lương hưu quốc dân, hoặc thuế cư trú nộp trễ, có thể làm hồ sơ bị từ chối dù điểm rất cao.
Chuyển việc liên tục. Chuyển việc không bị cấm, nhưng nhiều lần đổi công ty trong thời gian ngắn, có khoảng trống không việc làm, khiến việc chứng minh thu nhập ổn định khó hơn. Hãy giữ hợp đồng, thư xác nhận và giấy chứng nhận rời việc của từng công ty.
Tự kiểm điểm trước khi nộp
Trước khi nhờ ai xem hồ sơ, bạn nên tự làm một vòng kiểm như sau.
- Tải bảng tính điểm mới nhất của Cục cho đúng loại hoạt động của mình.
- Điền bảng điểm cho thời điểm hiện tại, ghi rõ giấy tờ chứng minh từng dòng.
- Điền bảng điểm thứ hai cho thời điểm 3 năm trước (mốc 70) hoặc 1 năm trước (mốc 80), dùng tuổi, lương, bằng cấp đúng ở thời điểm đó.
- Xin giấy chứng nhận thuế cư trú của các năm liên quan để xác nhận thu nhập, đối chiếu với mục lương.
- Kiểm lịch sử đóng lương hưu và bảo hiểm y tế, xử lý mọi tháng còn thiếu trước khi nộp.
- Nếu một trong hai bảng điểm sát ngưỡng, cân nhắc chờ thêm một thời gian để có chứng chỉ tiếng Nhật hoặc tăng lương rồi mới nộp.
Khi điểm sát ngưỡng, chờ thêm vài tháng để hồ sơ chắc chắn thường tốt hơn nộp vội rồi bị từ chối, vì lần nộp sau sẽ phải giải thích thêm lý do lần trước.
Câu hỏi thường gặp
Đang mang visa kỹ sư thường có dùng được lối tắt 3 năm không?
Được, nếu chứng minh được đạt từ 70 điểm cả ở hiện tại và ở thời điểm 3 năm trước, đồng thời sống ở Nhật liên tục trong 3 năm đó. Không bắt buộc phải đổi sang visa HSP trước, nhưng phải tự lập bảng điểm và nộp đủ chứng cứ cho từng mục.
JLPT N2 có được cộng điểm HSP không?
Bảng điểm có cộng cho chứng chỉ năng lực tiếng Nhật cấp cao, trong đó N1 được nhiều điểm hơn N2, và có quy tắc riêng khi người nộp đã được điểm tốt nghiệp đại học ở Nhật. Mức cụ thể nên kiểm trực tiếp bảng tính điểm hiện hành của Cục.
Bằng đại học ở Việt Nam có được tính điểm học vấn không?
Bằng đại học chính quy ở Việt Nam thường được tính ở mục học vấn nếu chứng minh được đó là bằng đại học. Cần bản dịch tiếng Nhật và có thể cần giấy xác nhận của trường. Bằng cao đẳng, trung cấp không được tính như bằng đại học ở mục này.
Chuyển việc giữa chừng có làm mất lối tắt vĩnh trú không?
Chuyển việc không tự động làm mất, nhưng điểm phải được duy trì liên tục và thu nhập phải được chứng minh qua giấy tờ thuế. Nếu công ty mới trả lương thấp hơn khiến điểm tụt dưới ngưỡng, hoặc có khoảng trống không việc làm, khả năng dùng lối tắt sẽ bị ảnh hưởng.
Vợ hoặc chồng của người HSP có được vĩnh trú cùng lúc không?
Vợ hoặc chồng thường nộp đồng thời theo diện vợ chồng của người được duyệt, nhưng kết quả của mỗi người được xét riêng. Thực tế gia đình hay nộp cùng một lần để Cục xem chung, nhưng vẫn cần giấy tờ riêng của từng người về cư trú, thuế và bảo hiểm.
Bảng điểm HSP có thay đổi theo thời gian không?
Có. Bảng điểm, ngưỡng lương và điểm thưởng đã được điều chỉnh qua các năm, và các cơ chế mới như J-Skip được bổ sung. Vì vậy cần tải bảng tính điểm mới nhất tại thời điểm nộp thay vì dùng bảng cũ lưu trên mạng.