Để nhập quốc tịch Canada, thường trú nhân cần có mặt thực tế ở Canada ít nhất 1.095 ngày (tức 3 năm) trong 5 năm ngay trước ngày nộp đơn, đã khai thuế cho ít nhất 3 năm trong khoảng 5 năm đó nếu luật thuế yêu cầu, và nếu từ 18 đến 54 tuổi thì phải chứng minh tiếng Anh hoặc tiếng Pháp ở mức cơ bản và qua bài thi kiến thức. Những ngày ở Canada hợp pháp trước khi có PR được tính một nửa, tối đa 365 ngày. Hồ sơ được duyệt thì người nộp dự lễ tuyên thệ để chính thức thành công dân.
Canada là một trong những nước có điều kiện nhập tịch rõ ràng nhất: không có phỏng vấn ý định thường trú như Mỹ, mọi thứ quy về đếm ngày và giấy tờ. Nhưng chính sự rõ ràng đó làm nhiều người chủ quan, đếm nhầm vài ngày rồi bị trả hồ sơ. Bài này hướng dẫn cách đếm, chuẩn bị giấy tờ, đi qua các bước và nêu những điểm khác giữa nghĩa vụ giữ PR với điều kiện nhập tịch.
Đếm 1.095 ngày: cửa sổ 5 năm trượt theo ngày nộp
Điều kiện 1.095 ngày được tính trong cửa sổ năm năm ngay trước ngày ký và nộp đơn, nên cửa sổ này trượt theo ngày bạn chọn nộp. Nộp sớm một tháng hay muộn một tháng có thể làm thay đổi kết quả, nhất là với người hay đi về. IRCC có công cụ tính số ngày có mặt trên trang chính thức; nhiều hồ sơ trực tuyến yêu cầu dùng kết quả của công cụ này.
Những ngày ở Canada trước khi trở thành thường trú nhân, khi bạn là du học sinh, người lao động tạm thời hoặc người được bảo vệ, được tính mỗi ngày bằng nửa ngày, tối đa 365 ngày cộng thêm. Thời gian ở Canada không có tư cách hợp pháp, thời gian chấp hành án, thời gian quản chế thường không được tính. Ngày đi và ngày về thường được tính là ngày có mặt, nhưng chuyến đi ngắn qua Mỹ vẫn phải khai đủ.
Ví dụ: anh Minh sang Canada du học bốn năm, tốt nghiệp rồi làm việc thêm một năm trước khi có PR. Thời gian du học và làm việc tạm thời trong cửa sổ năm năm có thể giúp anh cộng thêm tối đa 365 ngày. Nếu sau khi có PR, anh ở Canada đủ khoảng hai năm và không đi đâu dài, anh có thể đã đạt 1.095 ngày. Nhưng chỉ phần thời gian tạm trú nằm trong cửa sổ năm năm mới được tính; năm du học đầu tiên có thể đã trôi ra ngoài cửa sổ.
Khác nhau giữa giữ PR và nhập quốc tịch
Hai phép đếm hay bị nhầm vì đều dựa trên ngày có mặt. Bảng dưới đặt cạnh nhau để thấy chỗ khác.
| Tiêu chí | Nghĩa vụ giữ PR | Điều kiện nhập quốc tịch |
|---|---|---|
| Số ngày có mặt | Ít nhất 730 ngày trong mỗi khoảng 5 năm | Ít nhất 1.095 ngày trong 5 năm trước ngày nộp |
| Ngày trước khi có PR | Không tính | Tính nửa ngày, tối đa 365 ngày |
| Ngày ở ngoài cùng vợ hoặc chồng công dân | Có thể được tính | Thường không tính là có mặt |
| Thuế | Không phải điều kiện trực tiếp | Phải khai thuế cho ít nhất 3 năm trong 5 năm nếu luật yêu cầu |
| Ngôn ngữ và bài thi | Không yêu cầu | Bắt buộc với người từ 18 đến 54 tuổi |
Hàng thứ ba hay gây bất ngờ: một người sống ở nước ngoài cùng vợ hoặc chồng là công dân Canada có thể giữ được PR mà không cần ở Canada, nhưng những ngày đó thường không giúp đủ điều kiện nhập tịch. Người có kế hoạch như vậy nên tính trước để không bị lỡ mốc. Chi tiết nghĩa vụ 730 ngày có bài riêng trong danh mục thường trú Canada của trang.
Giấy tờ chính cần chuẩn bị
Bằng chứng tư cách thường trú. Thẻ PR hoặc giấy xác nhận thường trú. Thẻ PR hết hạn không ngăn việc nộp đơn quốc tịch nếu bạn vẫn còn tư cách thường trú, nhưng cần bản sao giấy tờ chứng minh.
Lịch sử đi lại. Danh sách mọi chuyến đi ra khỏi Canada trong cửa sổ năm năm, kể cả chuyến ngắn sang Mỹ. Đối chiếu với dấu hộ chiếu, vé máy bay, lịch sử nhập cảnh mà bạn có thể yêu cầu từ cơ quan biên giới. Khai thiếu chuyến đi là lý do phổ biến khiến hồ sơ bị yêu cầu bổ sung hoặc mời phỏng vấn.
Bằng chứng khai thuế. Thông tin khai thuế các năm trong cửa sổ, đặc biệt nếu bạn có năm ở nước ngoài. IRCC đối chiếu với cơ quan thuế với sự đồng ý của người nộp.
Chứng minh ngôn ngữ. Với người từ 18 đến 54 tuổi: chứng chỉ ngôn ngữ được công nhận đạt mức cơ bản theo khung chuẩn Canada, hoặc văn bằng sau phổ thông, phổ thông học bằng tiếng Anh, tiếng Pháp ở Canada hay nước ngoài, hoặc bằng chứng đã đạt mức yêu cầu trong chương trình học ngôn ngữ do chính phủ tài trợ. Chứng chỉ từng dùng cho hồ sơ PR đôi khi dùng lại được.
Giấy tờ tùy thân và ảnh. Hộ chiếu, giấy tờ tùy thân có ảnh, ảnh theo quy cách nếu nộp giấy. Giấy tờ tiếng Việt cần bản dịch theo yêu cầu của IRCC.
Các bước từ nộp đơn tới lễ tuyên thệ
Hiện nay phần lớn người lớn nộp đơn trực tuyến; quy trình thường gồm:
- Kiểm số ngày có mặt bằng công cụ của IRCC và chọn ngày nộp phù hợp.
- Nộp đơn trực tuyến kèm giấy tờ, đóng lệ phí xử lý và lệ phí quyền công dân theo biểu hiện hành.
- Nhận thư xác nhận đã nhận hồ sơ; theo dõi trạng thái trên tài khoản trực tuyến.
- Làm bài thi kiến thức trực tuyến theo lời mời nếu từ 18 đến 54 tuổi.
- Có thể được mời phỏng vấn hoặc yêu cầu bổ sung, ví dụ khi số ngày sát ngưỡng, khai đi lại chưa khớp hoặc cần xác minh ngôn ngữ.
- Nhận lời mời dự lễ tuyên thệ, trực tiếp hoặc trực tuyến; đọc lời thề và nhận giấy chứng nhận quốc tịch.
Chỉ sau khi tuyên thệ bạn mới là công dân Canada; trước đó vẫn phải giữ PR và nghĩa vụ cư trú. Thời gian xử lý thay đổi theo từng giai đoạn và được IRCC công bố trên trang chính thức. Trong lúc chờ, nếu có thay đổi lớn như bị buộc tội hình sự hoặc đi nước ngoài dài, cần báo cho IRCC.
Con cái, người cao tuổi và những trường hợp đặc biệt
Trẻ dưới 18 tuổi là thường trú nhân có thể nộp đơn quốc tịch cùng lúc với cha mẹ hoặc sau khi cha hoặc mẹ đã là công dân. Trẻ em không phải đáp ứng điều kiện 1.095 ngày theo cách của người lớn và không phải thi. Đơn của trẻ do cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp ký.
Người từ 55 tuổi trở lên không phải thi kiến thức và không phải chứng minh ngôn ngữ, nhưng vẫn phải đủ ngày có mặt và khai thuế. Với cha mẹ được bảo lãnh sang Canada khi đã lớn tuổi, đây là điểm thuận lợi; trở ngại thường nằm ở chỗ họ hay về Việt Nam dài nên khó đủ 1.095 ngày.
Người có vợ hoặc chồng là công dân Canada không được rút ngắn thời gian như diện kết hôn ở Mỹ; điều kiện 1.095 ngày vẫn áp dụng như mọi người lớn khác. Người làm việc ở nước ngoài cho chính phủ Canada hoặc trong lực lượng vũ trang, và gia đình đi theo, có thể có cách tính riêng cho một số ngày ở ngoài; đây là diện hẹp, cần đọc hướng dẫn chính thức trước khi dựa vào.
Những người có tiền án, đang bị truy tố, đang chịu lệnh trục xuất, hoặc từng khai sai trong hồ sơ di trú có thể bị cấm nhập tịch trong một thời gian. Hồ sơ có điểm phức tạp như vậy nên được luật sư hoặc tư vấn di trú có giấy phép xem trước khi nộp.
Canada và song tịch với Việt Nam
Canada cho phép công dân có nhiều quốc tịch và không đòi bạn từ bỏ quốc tịch gốc khi nhập tịch. Về phía Việt Nam, nhập quốc tịch nước ngoài không tự động làm mất quốc tịch Việt Nam; nguyên tắc chung và các lưu ý được trình bày ở bài về song tịch của trang. Khi đi lại giữa hai nước, người song tịch thường cần lưu ý dùng giấy tờ nhất quán khi xuất nhập cảnh.
Sau khi thành công dân Canada, bạn không còn nghĩa vụ cư trú như khi là PR, có thể về Việt Nam sống lâu mà không lo mất tư cách. Tuy vậy, một số quyền lợi xã hội ở Canada như bảo hiểm y tế tỉnh bang vẫn gắn với thời gian sống thực tế trong tỉnh. Người định về hưu ở Việt Nam nên hỏi kỹ về lương hưu, bảo hiểm y tế và nghĩa vụ thuế khi rời đi.
Nếu bạn muốn có người cùng đếm lại số ngày theo lịch sử đi lại và chọn thời điểm nộp hợp lý, có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú; kết quả xét duyệt do IRCC quyết định.
Những lỗi làm hồ sơ quốc tịch Canada bị trả hoặc kéo dài
Lỗi đầu tiên là nộp khi số ngày chỉ vừa sát ngưỡng. Về mặt luật, 1.095 ngày là đủ, nhưng một sai sót nhỏ trong cách đếm, ví dụ quên chuyến đi ngắn sang Mỹ vào dịp cuối tuần, có thể kéo tổng xuống dưới ngưỡng và hồ sơ bị trả. Nhiều người chọn chờ thêm vài tuần để có khoảng đệm an toàn, nhất là khi lịch sử đi lại phức tạp.
Lỗi thứ hai là thiếu hoặc sai giấy chứng minh ngôn ngữ: dùng chứng chỉ không thuộc danh sách được công nhận, chứng chỉ đã quá hạn theo yêu cầu, hoặc nộp văn bằng mà không chứng minh được ngôn ngữ giảng dạy. Lỗi thứ ba là ảnh, chữ ký hoặc phần khai về người phụ thuộc không đúng hướng dẫn, khiến hồ sơ bị coi là chưa đầy đủ.
Lỗi thứ tư là khai không khớp với hồ sơ trước đó, như địa chỉ, việc làm hoặc tình trạng hôn nhân khác với khai báo lúc xin PR mà không giải thích. IRCC có toàn bộ hồ sơ cũ của bạn, nên mọi thay đổi nên được trình bày rõ. Cuối cùng, nhiều người quên cập nhật địa chỉ thư điện tử và địa chỉ nhà, dẫn tới lỡ thư mời thi hoặc thư mời tuyên thệ; bỏ lỡ nhiều lần không lý do có thể khiến hồ sơ bị coi là đã bỏ.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian du học ở Canada có được tính cho quốc tịch không?
Có, một phần. Mỗi ngày ở Canada hợp pháp với tư cách tạm trú trong cửa sổ 5 năm trước ngày nộp được tính bằng nửa ngày, tối đa cộng thêm 365 ngày. Thời gian nằm ngoài cửa sổ 5 năm không được tính.
Đủ 730 ngày giữ PR rồi thì có đủ điều kiện nhập quốc tịch chưa?
Chưa. Nhập quốc tịch cần ít nhất 1.095 ngày có mặt trong 5 năm trước ngày nộp, cộng điều kiện thuế, ngôn ngữ và bài thi với người từ 18 đến 54 tuổi. Đây là hai phép đếm khác nhau.
Người 60 tuổi được con bảo lãnh có phải thi quốc tịch Canada không?
Theo quy định hiện hành, người từ 55 tuổi trở lên không phải thi kiến thức và không phải chứng minh ngôn ngữ. Tuy vậy vẫn phải đủ 1.095 ngày có mặt và đáp ứng điều kiện khai thuế nếu luật yêu cầu.
Thẻ PR hết hạn có nộp đơn quốc tịch được không?
Thường được, vì hết hạn thẻ không làm mất tư cách thường trú. Bạn cần chứng minh mình vẫn là thường trú nhân và đủ điều kiện. Tuy nhiên không nên để thẻ hết hạn nếu định đi nước ngoài trong lúc chờ.
Nhập quốc tịch Canada có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Canada không yêu cầu bỏ quốc tịch gốc. Về phía Việt Nam, nhập quốc tịch nước ngoài không tự động làm mất quốc tịch Việt Nam. Nên kiểm văn bản hiện hành của Việt Nam khi cần làm giấy tờ.
Khai thiếu một chuyến đi sang Mỹ trong đơn có sao không?
Có thể khiến hồ sơ bị yêu cầu bổ sung, bị mời phỏng vấn hoặc bị coi là khai sai nếu cố ý. Nếu phát hiện thiếu sau khi nộp, nên chủ động liên hệ IRCC để cập nhật thay vì chờ bị phát hiện.