Muốn giữ thẻ thường trú, mỗi nước đặt một kiểu điều kiện: Mỹ xét ý định thường trú và mốc một năm; Canada đếm 730 ngày có mặt trong 5 năm; Úc gắn quyền đi lại vào thị thực 5 năm; New Zealand cấp thẻ thường trú vĩnh viễn không hạn chế đi lại; Nhật, Hàn, Singapore yêu cầu giấy phép tái nhập; còn thường trú dài hạn EU mất khi rời lãnh thổ EU 12 tháng liên tục. Người định sống hai nơi nên chọn nước điểm đến có cơ chế hợp với nhịp đi về của mình, thay vì chỉ nhìn vào việc có thẻ dễ hay khó.
Phần lớn người Việt chuẩn bị rất kỹ để có thẻ, nhưng ít người tính tới chuyện giữ thẻ trong 10 năm sau đó, khi cha mẹ ở Việt Nam già yếu, công việc kinh doanh còn ở quê nhà hoặc con cái học ở nước thứ ba. Bài này so sánh nguyên lý của từng hệ thống, chỉ ra kiểu người hợp với từng nước và những bẫy thường gặp. Con số cụ thể có thể được điều chỉnh, nên mọi mốc dưới đây cần được kiểm lại trên cổng di trú chính thức trước khi lên kế hoạch.
Bảng so sánh nhanh cơ chế giữ thường trú
Bảng dưới gom nguyên lý chính, giúp hình dung bức tranh trước khi đi vào từng nước. Cột cuối là kiểu sai lầm hay gặp nhất ở người Việt.
| Nước | Cơ chế giữ thường trú | Sai lầm hay gặp |
|---|---|---|
| Mỹ | Ý định thường trú; vắng mặt từ 1 năm trở lên cần giấy phép tái nhập (tối đa 2 năm) | Tin rằng về mỗi năm một lần là đủ |
| Canada | Có mặt tối thiểu 730 ngày trong mỗi khoảng 5 năm, không cần liên tục | Tính nhầm mốc 5 năm, quên ngày đi ngắn |
| Úc | Thị thực PR kèm quyền đi lại thường 5 năm; sau đó cần thị thực quay lại | Nghĩ thẻ PR Úc có hạn như thẻ nhựa |
| New Zealand | Thẻ thường trú vĩnh viễn thường không còn điều kiện đi lại | Lẫn resident visa (có hạn đi lại) với permanent resident visa |
| Nhật | Rời Nhật phải có giấy phép tái nhập; đi dưới 1 năm thường dùng tái nhập đặc biệt | Quên đánh dấu tái nhập khi xuất cảnh |
| Hàn Quốc | Người có thẻ thường trú F-5 được miễn giấy phép tái nhập trong một khoảng thời gian nhất định | Ở quá thời hạn miễn mà không xin phép |
| Singapore | Giấy phép tái nhập (REP) phải còn hạn mỗi khi rời đi | Để REP hết hạn khi đang ở nước ngoài |
| EU (thường trú dài hạn) | Mất khi ở ngoài lãnh thổ EU 12 tháng liên tục; từng nước có thể có quy tắc riêng chặt hơn | Lẫn thẻ EU chung với thẻ thường trú quốc gia |
Bảng này là bản đồ, không phải luật. Ví dụ Đức có quy tắc thẻ thường trú quốc gia mất hiệu lực khi ở ngoài quá sáu tháng nếu không được phép trước, chặt hơn mốc 12 tháng của thẻ EU; Canada tính cả những ngày đi cùng vợ hoặc chồng là công dân Canada. Chi tiết từng nước đã có bài riêng trong các danh mục quốc gia của trang.
Hai trường phái: đếm ngày và xét ý định
Có thể chia các hệ thống thành hai trường phái. Trường phái đếm ngày như Canada đặt ra một con số rõ ràng: cứ đủ 730 ngày trong cửa sổ năm năm gần nhất là giữ được, không cần hỏi bạn có yêu nước Canada hay không. Ưu điểm là dễ lập kế hoạch: một người có thể ở Canada hai năm đầu rồi về Việt Nam ba năm mà vẫn đúng luật. Nhược điểm là không có vùng xám để giải thích; thiếu một ngày vẫn là thiếu, trừ khi chứng minh được lý do nhân đạo.
Trường phái xét ý định như Mỹ không có ngưỡng cứng cho việc giữ thẻ, chỉ có những mốc làm thay đổi gánh chứng minh. Người giữ thẻ phải cho thấy mình vẫn sống ở Mỹ: việc làm, thuế, nhà ở, gia đình. Ưu điểm là linh hoạt cho người có lý do chính đáng; nhược điểm là khó đoán trước, phụ thuộc vào cách cán bộ nhìn hồ sơ và hồ sơ nhập xuất cảnh của bạn.
Nhóm thứ ba là trường phái giấy phép ở Nhật, Singapore và ở mức độ nào đó là Úc: thẻ chỉ được giữ khi bạn có giấy phép quay lại còn hiệu lực. Ở đây điều quan trọng nhất là thủ tục: làm đúng giấy tờ trước khi đi. Trên giấy, nhóm này có vẻ dễ chịu với người đi về nhiều, nhưng khi gia hạn giấy phép, cơ quan di trú vẫn có thể xét lý do và mức độ gắn bó của bạn với nước đó.
Từng nước châu Á: Nhật, Hàn, Singapore, Đài Loan
Nhật Bản. Người có vĩnh trú khi rời Nhật cần giấy phép tái nhập; nếu đi và quay lại trong vòng một năm thì thường dùng cơ chế tái nhập đặc biệt bằng cách đánh dấu vào tờ khai khi xuất cảnh. Đi quá thời hạn của giấy phép mà không gia hạn được thì tư cách vĩnh trú mất. Nhật cũng đã sửa luật năm 2024 theo hướng có thể thu hồi vĩnh trú nếu cố ý không đóng thuế, bảo hiểm xã hội; người đi về hai nơi càng phải giữ nghĩa vụ đóng góp đúng hạn. Mốc áp dụng và cách hiểu cụ thể nên kiểm trên trang của Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Nhật.
Hàn Quốc. Thẻ thường trú F-5 có ưu đãi về tái nhập so với thị thực thường, nhưng vẫn có thời hạn tối đa ở ngoài mà không cần xin phép; vượt quá thì phải làm thủ tục trước khi đi. Người giữ F-5 còn phải gia hạn thẻ đăng ký người nước ngoài định kỳ. Thông tin chính thức nằm trên cổng HiKorea.
Singapore. Thường trú nhân Singapore phải có giấy phép tái nhập (Re-Entry Permit) còn hạn mỗi khi rời đảo; rời đi khi giấy phép đã hết hạn có thể khiến tư cách thường trú mất. Khi gia hạn, ICA xem xét mức độ gắn bó kinh tế như việc làm, đóng quỹ CPF, nơi ở của gia đình. Người hầu như không sống ở Singapore có thể chỉ được gia hạn ngắn hoặc bị từ chối.
Đài Loan. Người có thẻ cư trú vĩnh viễn (APRC) cũng phải đáp ứng điều kiện thời gian lưu trú mỗi năm, dù mức yêu cầu thấp hơn so với giai đoạn trước khi có thẻ; quy định cụ thể kiểm trên trang của Cơ quan Di dân Đài Loan.
Úc và New Zealand: hai anh em nhưng khác nhau ở khâu đi lại
Ở Úc, quyền thường trú không gắn với tấm thẻ nhựa mà gắn với thị thực điện tử. Thị thực thường trú cho phép ở Úc vô thời hạn, nhưng quyền ra vào chỉ có trong thời hạn đi lại, thường là năm năm kể từ ngày cấp. Hết khoảng đó, người đang ở trong nước Úc vẫn là thường trú nhân bình thường; chỉ khi muốn ra nước ngoài rồi quay lại mới cần thị thực quay lại (Resident Return Visa). Khi xét thị thực quay lại, Bộ Nội vụ Úc xem bạn đã ở Úc đủ thời gian trong năm năm gần nhất hay có ràng buộc thực chất với Úc, chi tiết có bài riêng của trang.
New Zealand tách rõ hai bậc. Resident visa có điều kiện đi lại, thường hai năm đầu. Sau khi đáp ứng điều kiện, thường là đã ở New Zealand một thời gian đủ dài hoặc có ràng buộc như đóng thuế, có nhà, có doanh nghiệp, người đó có thể xin permanent resident visa với quyền đi lại không giới hạn. Với người Việt muốn đi về hai nơi lâu dài, đây là một trong những thẻ thường trú thoải mái nhất về đi lại, nhưng phải đi qua được giai đoạn resident visa trước.
Điều này cho thấy một bài học chung: khi so sánh nước điểm đến, đừng chỉ hỏi “bao lâu thì có thẻ” mà phải hỏi thêm “có thẻ rồi thì được ở ngoài bao lâu”. Với gia đình còn cha mẹ già ở Việt Nam, câu hỏi thứ hai có khi quan trọng hơn câu hỏi thứ nhất.
Châu Âu: thẻ EU và thẻ quốc gia chồng lên nhau
Ở châu Âu, một người có thể giữ đồng thời hai lớp tư cách: thẻ thường trú quốc gia của nước đang sống và tư cách thường trú dài hạn EU theo chỉ thị chung. Hai lớp có quy tắc mất khác nhau. Tư cách EU thường chỉ mất khi ở ngoài lãnh thổ EU 12 tháng liên tục, còn ở ngoài nước cấp thẻ nhưng vẫn ở trong EU thì có ngưỡng dài hơn. Thẻ quốc gia có thể chặt hơn, như trường hợp Đức với ngưỡng sáu tháng, hoặc lỏng hơn tùy nước.
Người Việt sống ở Séc, Ba Lan, Đức hay Pháp hay vướng chuyện về Việt Nam dài ngày để lo việc gia đình. Trước khi đi, nên hỏi cơ quan ngoại kiều địa phương về khả năng xin phép vắng mặt dài, giữ giấy hẹn và văn bản trả lời. Ở một số nước, người đã sống lâu năm hoặc có vợ chồng là công dân được ngưỡng vắng mặt dài hơn. Vì quy tắc nằm ở cả luật quốc gia và luật EU, câu trả lời của cơ quan có thẩm quyền nơi bạn đăng ký cư trú là căn cứ đáng tin nhất.
Một chi tiết thực tế: thẻ thường trú ở nhiều nước châu Âu vẫn có hạn của tấm thẻ vật lý, phải đổi thẻ định kỳ dù tư cách không thời hạn. Đổi thẻ thường phải có mặt để lấy sinh trắc học, nên lịch đi về cần tính cả ngày hẹn đổi thẻ.
Chọn nước theo nhịp sống: ba kiểu người thường gặp
Kiểu thứ nhất: đi hẳn, chỉ về thăm. Gia đình trẻ định cư hẳn, mỗi năm về Việt Nam vài tuần. Với họ, nghĩa vụ cư trú ở hầu hết các nước không thành vấn đề; mối quan tâm nên đặt vào chuyện nhập tịch sau này, vì thời gian vắng mặt ảnh hưởng tới điều kiện nhập tịch nhiều hơn tới việc giữ thẻ.
Kiểu thứ hai: hai nơi, nghiêng về nước ngoài. Người đi làm ở nước ngoài nhưng còn kinh doanh hoặc cha mẹ ở Việt Nam, mỗi năm về hai đến bốn tháng. Hệ đếm ngày như Canada khá thoải mái với kiểu này, Mỹ cũng ổn nếu duy trì việc làm và thuế, còn Singapore và Nhật cần chú ý giữ giấy phép và nghĩa vụ đóng góp.
Kiểu thứ ba: chủ yếu ở Việt Nam. Người lớn tuổi được con bảo lãnh nhưng thực tế muốn sống ở quê, chỉ sang nước ngoài vài tháng mỗi năm. Kiểu này khó giữ thẻ ở Mỹ, Canada và Singapore về lâu dài. Có gia đình chọn cách nói thẳng với nhau: hoặc chấp nhận ở nước ngoài nhiều hơn trong vài năm để đủ điều kiện nhập tịch, hoặc chọn thị thực du lịch dài hạn thay vì cố giữ thẻ xanh trên danh nghĩa. Nếu bạn cần người cùng đặt lịch đi về của gia đình lên bàn để so với quy tắc từng nước, có thể gửi qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú.
Câu hỏi thường gặp
Nước nào cho thường trú nhân ở ngoài lâu nhất mà không mất thẻ?
Trong các nước phổ biến, thẻ thường trú vĩnh viễn của New Zealand thường không còn hạn chế đi lại sau khi được cấp. Canada cho phép vắng mặt tới ba năm trong mỗi năm năm. Tuy vậy điều kiện có thể thay đổi, cần kiểm cổng chính thức.
Thẻ PR Úc hết hạn thì có mất thường trú không?
Không. Thị thực thường trú Úc cho phép ở vô thời hạn; cái hết hạn là quyền đi lại. Nếu muốn ra nước ngoài rồi quay lại sau thời điểm đó, bạn cần xin thị thực quay lại Resident Return Visa trước.
Có thẻ thường trú EU thì về Việt Nam bao lâu là an toàn?
Tư cách thường trú dài hạn EU thường mất khi ở ngoài lãnh thổ EU 12 tháng liên tục, nhưng thẻ thường trú quốc gia có thể chặt hơn, như Đức với ngưỡng sáu tháng. Hỏi cơ quan ngoại kiều nơi bạn sống trước khi đi dài.
Ở Nhật có vĩnh trú, về Việt Nam dưới một năm có cần xin giấy gì không?
Thường không cần xin trước nếu đánh dấu tái nhập đặc biệt khi xuất cảnh và quay lại trong vòng một năm. Đi lâu hơn thì phải xin giấy phép tái nhập trước khi rời Nhật. Kiểm hướng dẫn mới nhất của cơ quan xuất nhập cảnh Nhật.
Nghĩa vụ cư trú giữ thẻ có giống điều kiện nhập quốc tịch không?
Không giống. Điều kiện nhập tịch thường chặt hơn, đòi số ngày có mặt thực tế lớn hơn trong một khoảng thời gian. Một người có thể vẫn giữ thẻ hợp lệ nhưng chưa đủ ngày để nhập tịch, nên phải tính riêng hai việc.
Singapore PR không gia hạn được giấy phép tái nhập thì sao?
Nếu rời Singapore khi không có giấy phép tái nhập còn hạn, tư cách thường trú có thể mất. Khi bị từ chối gia hạn, nên hỏi rõ lý do với ICA và cân nhắc tăng gắn bó như việc làm, nơi ở trước khi nộp lại.