Khi đang chờ bảo lãnh đoàn tụ, một thay đổi trong gia đình có thể khiến hồ sơ tự chuyển sang diện khác, giữ nguyên, hoặc mất hiệu lực. Ở Mỹ, người bảo lãnh là thường trú nhân nhập quốc tịch thì vợ chồng và con dưới 21 tuổi được nâng lên diện thân nhân trực hệ, con độc thân từ 21 tuổi chuyển từ F2B sang F1; ngược lại, con đang chờ diện F2A hoặc F2B mà kết hôn thì hồ sơ bị huỷ, vì thường trú nhân không bảo lãnh được con đã lập gia đình. Ở Canada và Úc, mọi thay đổi về hôn nhân, con cái phải báo cho cơ quan di trú trước khi được cấp thường trú; bỏ sót một người con hay người vợ có thể khiến người đó không bao giờ được bảo lãnh về sau.
Hồ sơ đoàn tụ thường kéo dài nhiều năm, và trong ngần ấy năm người ta cưới hỏi, sinh con, ly hôn, chuyển nhà, có người mất. Bài này đi qua những thay đổi hay gặp nhất, hậu quả theo nguyên lý luật di trú Mỹ, Canada, Úc, và việc cần làm ngay khi thay đổi xảy ra. Mỗi tình huống có ngoại lệ riêng; với hồ sơ cụ thể, nên đối chiếu quy định trên uscis.gov, travel.state.gov, canada.ca hoặc immi.homeaffairs.gov.au.
Bản đồ chuyển diện khi hồ sơ bảo lãnh gia đình Mỹ đang chờ
Hệ thống ưu tiên gia đình của Mỹ gắn chặt vào ba yếu tố: tư cách người bảo lãnh, tuổi và tình trạng hôn nhân của người được bảo lãnh. Khi một yếu tố đổi, diện tự đổi theo. Bảng dưới tóm tắt những trường hợp thường gặp; ngày ưu tiên ban đầu thường được giữ khi chuyển diện:
| Thay đổi | Diện trước | Diện sau | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Người bảo lãnh thường trú nhân nhập tịch | F2A (vợ chồng, con dưới 21) | Thân nhân trực hệ | Không còn chờ hạn ngạch; chỉ còn thời gian xét và lịch phỏng vấn |
| Người bảo lãnh thường trú nhân nhập tịch | F2B (con độc thân từ 21) | F1 | Có thể xin giữ diện F2B nếu F1 của nước sinh chờ lâu hơn |
| Con của công dân, chờ F1, kết hôn | F1 | F3 | Hàng chờ F3 thường dài hơn F1 |
| Con của thường trú nhân, chờ F2A hoặc F2B, kết hôn | F2A, F2B | Hồ sơ bị huỷ | Thường trú nhân không có diện bảo lãnh con đã kết hôn |
| Con diện F3 ly hôn hoặc góa | F3 | F1, hoặc thân nhân trực hệ nếu dưới 21 | Phải có giấy tờ ly hôn hợp lệ |
| Con dưới 21 của công dân kết hôn | Thân nhân trực hệ | F3 | Mất ưu thế không hạn ngạch |
Chuyển diện thường diễn ra tự động theo luật, nhưng hồ sơ chỉ được cập nhật khi cơ quan biết. Người nộp phải chủ động gửi bằng chứng, như giấy chứng nhận nhập tịch của người bảo lãnh hoặc giấy kết hôn, tới USCIS hoặc Trung tâm Thị thực Quốc gia tuỳ hồ sơ đang ở chặng nào.
Kết hôn khi đang chờ: niềm vui có thể làm mất hồ sơ
Trường hợp gây thiệt hại nặng nhất là con của thường trú nhân Mỹ kết hôn khi đang chờ diện F2A hoặc F2B. Hồ sơ không chuyển sang diện nào cả mà bị huỷ, vì luật không cho thường trú nhân bảo lãnh con đã kết hôn. Người con chỉ còn cách chờ cha mẹ nhập tịch rồi nộp lại diện F3 với ngày ưu tiên mới. Nhiều gia đình Việt đã mất mười năm chờ vì tổ chức đám cưới đúng lúc hồ sơ sắp tới lượt.
Một tình huống đau lòng khác là kết hôn "chỉ làm đám, không đăng ký" để giữ hồ sơ. Luật di trú xét tình trạng hôn nhân theo pháp luật nơi kết hôn, nhưng nhân viên lãnh sự cũng hỏi thẳng về quan hệ thực tế, và khai mình độc thân trong khi đã sống như vợ chồng, có con chung, là khai sai sự thật trọng yếu. Hậu quả có thể là bị từ chối và bị cấm nhập cảnh lâu dài, nặng hơn nhiều so với việc chờ thêm.
Với con của công dân Mỹ chờ diện F1, kết hôn chuyển hồ sơ sang F3, vẫn giữ ngày ưu tiên nhưng hàng chờ F3 thường dài hơn. Vợ hoặc chồng và con của người đó trở thành người đi kèm. Với diện vợ chồng ở Canada, Úc, nếu người được bảo lãnh có con trước khi được cấp thường trú, đứa trẻ cần được thêm vào hồ sơ. Lời khuyên chung: trước khi đăng ký kết hôn khi đang có hồ sơ chờ, hãy tra xem diện của mình thuộc loại nào và hậu quả là gì.
Người bảo lãnh nhập tịch hoặc đổi tư cách
Người bảo lãnh là thường trú nhân Mỹ nhập quốc tịch thường là tin tốt. Vợ chồng và con dưới 21 tuổi đang chờ F2A trở thành thân nhân trực hệ, thoát khỏi hạn ngạch. Con độc thân từ 21 tuổi chuyển từ F2B sang F1. Với một số nước sinh có hàng chờ F1 dài hơn F2B, luật cho phép người được bảo lãnh làm đơn xin giữ diện cũ; điều này chủ yếu có ý nghĩa với vài nước có hàng chờ đặc biệt, cần so sánh trên Visa Bulletin trước khi quyết định.
Nhập tịch còn mở thêm diện mới: công dân Mỹ từ 21 tuổi bảo lãnh được cha mẹ và anh chị em, điều thường trú nhân không làm được. Vì vậy nhiều gia đình lập kế hoạch theo trình tự: một người con có thẻ xanh, đủ thời gian thì nhập tịch, rồi bảo lãnh cha mẹ diện không hạn ngạch. Ở Canada và Úc, thường trú nhân đã bảo lãnh được vợ chồng và cha mẹ, nên nhập tịch ít làm thay đổi diện; điều đáng chú ý là điều kiện cư trú của người bảo lãnh.
Chiều ngược lại cũng xảy ra: người bảo lãnh mất tư cách thường trú vì ở ngoài nước quá lâu hoặc bị trục xuất. Khi đó hồ sơ bảo lãnh không còn cơ sở. Người bảo lãnh là công dân thì không mất quốc tịch vì sống ở nước ngoài, nhưng ở Mỹ, bản bảo trợ tài chính I-864 đòi người bảo trợ có nơi cư trú thường xuyên tại Mỹ hoặc chứng minh sẽ quay về trước hoặc cùng lúc với người được bảo lãnh; ở Canada, công dân sống ở nước ngoài bảo lãnh vợ chồng phải chứng minh sẽ về sống khi người đó thành thường trú nhân.
Ly hôn, ly thân và khi người bảo lãnh qua đời
Với diện vợ chồng, ly hôn trước khi người được bảo lãnh có thường trú thường làm hồ sơ mất cơ sở, vì quan hệ được bảo lãnh không còn. Ở Mỹ, đơn I-130 diện vợ chồng bị thu hồi khi hôn nhân chấm dứt trước khi cấp thẻ. Ở Canada, hồ sơ vợ chồng sẽ bị từ chối khi quan hệ tan vỡ trước ngày nhập cảnh thường trú, và người được bảo lãnh phải báo cho IRCC. Ở Úc, người đang giữ visa 820 mà quan hệ chấm dứt vẫn có thể được xét visa 801 trong một số trường hợp luật định, như có con chung mà người bảo lãnh có trách nhiệm nuôi dưỡng, có bạo lực gia đình, hoặc người bảo lãnh qua đời.
Khi người bảo lãnh qua đời lúc hồ sơ Mỹ đang chờ, về nguyên tắc đơn bảo lãnh bị thu hồi. Luật có hai lối thoát hẹp: người được bảo lãnh đang sống tại Mỹ vào thời điểm người bảo lãnh mất và tiếp tục sống ở đó thì có thể được tiếp tục xét; hoặc người được bảo lãnh xin khôi phục vì lý do nhân đạo, kèm một người đồng bảo trợ tài chính thay thế là người thân đủ điều kiện. Vợ hoặc chồng góa của công dân Mỹ có thể tự nộp đơn cho mình trong một thời hạn nhất định sau khi người phối ngẫu mất, nếu hai người vẫn còn trong hôn nhân lúc đó.
Những tình huống này đều nặng nề về tình cảm và phức tạp về pháp lý. Việc nên làm ngay là giữ giấy chứng tử, giấy tờ hôn nhân, mọi thư từ của cơ quan di trú, và hỏi luật sư di trú có giấy phép hành nghề càng sớm càng tốt, vì nhiều đơn khôi phục hoặc tự nộp có thời hạn.
Sinh con, nhận con nuôi và quy tắc khai đủ thành viên gia đình
Ở Mỹ, trong các diện ưu tiên gia đình, con sinh ra trước khi người được bảo lãnh chính nhận thị thực định cư thường được đi kèm như người phụ thuộc, chỉ cần bổ sung khai sinh vào hồ sơ. Nhưng với diện thân nhân trực hệ như vợ chồng của công dân, không có khái niệm người đi kèm; mỗi người con phải có đơn bảo lãnh riêng. Một em bé sinh ra khi mẹ đang chờ diện IR1 vì vậy cần được tính tới ngay, kẻo mẹ đi trước còn con kẹt lại.
Canada có một quy tắc mà gia đình Việt cần thuộc lòng: khi một người thành thường trú nhân, mọi thành viên gia đình (vợ chồng, con phụ thuộc) phải được khai và được kiểm tra trong hồ sơ, kể cả khi họ không đi cùng. Người không được khai, không được kiểm tra, thường bị loại khỏi diện gia đình về sau, nghĩa là không bao giờ được bảo lãnh dưới diện vợ chồng hoặc con. Kết hôn hoặc sinh con trong lúc hồ sơ đang xét mà không báo IRCC trước khi nhập cảnh thường trú là đúng kịch bản dẫn tới hậu quả này.
Úc cũng yêu cầu người nộp báo mọi thay đổi về hoàn cảnh, gồm có thêm con, kết hôn, ly thân, đổi địa chỉ, đổi hộ chiếu, bằng mẫu thông báo thay đổi hoặc qua tài khoản trực tuyến. Con mới sinh có thể được thêm vào hồ sơ visa đang xét nếu đáp ứng định nghĩa người phụ thuộc. Với con nuôi, mọi nước đều đòi thủ tục nhận nuôi hợp pháp hoàn tất theo điều kiện riêng, không chấp nhận nuôi trên thực tế.
Việc cần làm ngay khi hoàn cảnh thay đổi
Dù ở nước nào, phản xạ đúng khi có thay đổi gồm các bước sau. Làm sớm giúp tránh tình huống phát hiện ở buổi phỏng vấn, lúc không còn thời gian xoay xở:
- Xác định hồ sơ đang ở chặng nào và do cơ quan nào giữ. Ở Mỹ có thể là USCIS (đơn bảo lãnh), Trung tâm Thị thực Quốc gia hoặc lãnh sự quán; ở Canada là IRCC; ở Úc là Bộ Nội vụ. Thông báo phải gửi đúng nơi.
- Xin giấy tờ chứng minh thay đổi. Giấy chứng nhận kết hôn, trích lục ly hôn, khai sinh của con, giấy chứng nhận nhập tịch, giấy chứng tử. Tại Việt Nam, giấy tờ hộ tịch xin ở ủy ban nhân dân cấp xã hoặc qua cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo quy định hiện hành.
- Thông báo bằng kênh chính thức. Dùng cổng tài khoản trực tuyến, biểu mẫu web hoặc mẫu thông báo thay đổi mà cơ quan công bố; giữ bản sao và xác nhận đã gửi.
- Cập nhật địa chỉ. Người được bảo lãnh và người bảo trợ đổi nơi ở phải báo; ở Mỹ, người ký I-864 có nghĩa vụ báo đổi địa chỉ trong thời hạn luật định suốt thời gian còn nghĩa vụ.
- Kiểm lại tuổi của con. Thay đổi diện có thể làm thay đổi cách tính tuổi con đi kèm; với Mỹ, cách tính tuổi được bảo vệ theo luật được viết ở bài bảo lãnh con và anh chị em trong danh mục này.
- Hỏi người có tư cách pháp lý khi tình huống phức tạp. Ly hôn có con chung, người bảo lãnh qua đời, từng khai thiếu thành viên gia đình là những trường hợp không nên tự xử lý.
Nếu gia đình đang có thay đổi và chưa rõ hồ sơ của mình sẽ đi theo hướng nào, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú để được cùng rà lại; kết luận cuối cùng luôn là của cơ quan di trú dựa trên quy định đăng trên trang chính thức tại thời điểm xét.
Câu hỏi thường gặp
Con đang chờ diện F4 theo cha mẹ mà kết hôn thì có bị loại không?
Trong diện F4, người được bảo lãnh chính là anh chị em của công dân Mỹ, còn con của họ đi kèm theo. Con đi kèm phải độc thân và dưới 21 tuổi theo cách tính của luật vào thời điểm cấp thị thực; nếu kết hôn thì không còn là người đi kèm và phải tìm diện khác.
Người bảo lãnh nhập tịch rồi có phải nộp lại đơn bảo lãnh không?
Thường không. Ở Mỹ, đơn đang chờ tự chuyển diện theo luật và giữ ngày ưu tiên. Việc cần làm là gửi bằng chứng nhập tịch tới cơ quan đang giữ hồ sơ để cập nhật, vì hệ thống không tự biết người bảo lãnh đã thành công dân.
Sinh con khi đang chờ visa vợ chồng sang Mỹ thì con đi theo được không?
Tuỳ diện. Nếu là diện F2A của thường trú nhân, con có thể đi kèm. Nếu là diện vợ chồng của công dân Mỹ, con không đi kèm được mà cần đơn bảo lãnh riêng; con có cha hoặc mẹ là công dân còn cần xem khả năng có quốc tịch Mỹ từ khi sinh.
Không khai một người con trong hồ sơ PR Canada thì sau này bảo lãnh được không?
Thường là không. Theo quy định Canada, thành viên gia đình không được khai và kiểm tra khi người bảo lãnh trở thành thường trú nhân thường bị loại khỏi diện gia đình về sau. Đây là lỗi rất khó sửa, nên khai đầy đủ ngay từ đầu.
Ly hôn sau khi đã có thẻ xanh diện kết hôn thì có mất thẻ không?
Với thẻ 10 năm, ly hôn không tự làm mất thường trú. Với thẻ có điều kiện hai năm, người giữ thẻ vẫn có thể xin gỡ điều kiện một mình bằng cách xin miễn nộp chung, chứng minh hôn nhân là thật dù đã kết thúc. Chi tiết nằm ở danh mục thẻ xanh Mỹ của trang.
Đổi địa chỉ ở Việt Nam khi đang chờ phỏng vấn có cần báo không?
Có. Thư mời, yêu cầu bổ sung và hộ chiếu có thị thực được gửi theo địa chỉ trong hồ sơ. Cập nhật địa chỉ qua kênh liên lạc chính thức của Trung tâm Thị thực Quốc gia hoặc lãnh sự quán để không lỡ hạn trả lời hay lịch hẹn.