Công dân Mỹ từ đủ 21 tuổi trở lên bảo lãnh được cha mẹ sang Mỹ định cư theo diện IR5, thuộc nhóm thân nhân trực hệ nên không phải chờ hạn ngạch hằng năm. Người bảo lãnh nộp đơn I-130 riêng cho từng người cha, người mẹ, chứng minh quan hệ bằng giấy khai sinh của chính mình có tên cha mẹ, rồi đi qua NVC và phỏng vấn tại Lãnh sự quán Mỹ ở TP.HCM. Thường trú nhân không bảo lãnh được cha mẹ; họ phải nhập quốc tịch trước.
Hồ sơ cha mẹ trông đơn giản vì không phải chứng minh tình cảm như diện vợ chồng, nhưng có những điểm vướng riêng: cha không có tên trong khai sinh, cha mẹ kế, cha mẹ nuôi, giấy tờ cũ lệch tên tuổi, và đặc biệt là chuyện sức khoẻ, bảo hiểm, cuộc sống của người lớn tuổi khi sang. Bài này đi qua các điểm đó.
Ai được tính là "cha mẹ" trong luật di trú Mỹ
Mẹ ruột. Trường hợp đơn giản nhất: giấy khai sinh của người bảo lãnh có tên mẹ. Nếu tên mẹ trên khai sinh khác tên mẹ hiện tại vì sai sót hoặc đổi tên, cần giấy tờ chứng minh là cùng một người.
Cha ruột khi cha mẹ có hôn nhân hợp pháp. Khai sinh có tên cha và cha mẹ kết hôn hợp pháp, thường chỉ cần khai sinh và giấy kết hôn của cha mẹ. Với các cặp cưới theo phong tục từ những năm trước mà không đăng ký, có thể cần thêm giấy tờ khác.
Cha ruột khi con sinh ngoài giá thú. Luật Mỹ yêu cầu chứng minh con đã được hợp pháp hoá theo luật nơi cư trú của cha hoặc con trước 18 tuổi, hoặc cha đã có quan hệ cha con thật sự trước khi con tròn 21 tuổi chưa kết hôn. Bằng chứng gồm việc cha nhận con theo thủ tục hộ tịch, chu cấp, sống chung, thư từ, ảnh. Xét nghiệm ADN có thể được yêu cầu.
Cha kế, mẹ kế. Chỉ được tính khi cuộc hôn nhân tạo ra quan hệ kế diễn ra trước khi người bảo lãnh tròn 18 tuổi. Hồ sơ cần giấy kết hôn của cha hoặc mẹ ruột với cha mẹ kế, và nếu hôn nhân đó đã chấm dứt thì cần chứng minh quan hệ kế vẫn tiếp tục trên thực tế.
Cha mẹ nuôi. Việc nhận nuôi phải hoàn tất trước khi con tròn 16 tuổi, và cha mẹ nuôi đã có quyền nuôi dưỡng, sống chung với con ít nhất hai năm. Nếu điều kiện này không thoả, quan hệ nuôi không đủ để bảo lãnh, dù trên giấy tờ Việt Nam là hợp lệ.
Giấy tờ chính cho hồ sơ cha mẹ
Danh sách sau là khung chung cho hầu hết hồ sơ IR5. Danh sách giấy tờ hộ tịch theo nước do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố và có thể đổi, nên đối chiếu trước khi xin:
| Giấy tờ | Ai cung cấp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bằng chứng quốc tịch Mỹ | Người bảo lãnh | Hộ chiếu Mỹ hoặc giấy chứng nhận nhập tịch, phải từ 21 tuổi khi nộp |
| Giấy khai sinh của người bảo lãnh | Người bảo lãnh | Có tên cha mẹ; bản trích lục do cơ quan hộ tịch cấp |
| Giấy kết hôn của cha mẹ | Cha mẹ | Cần với hồ sơ bảo lãnh cha, và với cha mẹ kế |
| Giấy khai sinh của cha mẹ | Cha mẹ | Người sinh trước năm có sổ hộ tịch đầy đủ có thể phải xin trích lục từ sổ gốc hoặc giấy tờ thay thế |
| Lý lịch tư pháp | Cha mẹ | Xin theo hướng dẫn lãnh sự, có thời hạn sử dụng |
| Bảo trợ tài chính I-864 | Người bảo lãnh, có thể thêm đồng bảo trợ | Thu nhập theo quy mô hộ, tính cả cha mẹ sắp sang |
| Hộ chiếu, ảnh, kết quả khám sức khoẻ | Cha mẹ | Khám tại phòng khám lãnh sự chỉ định |
Một điểm hay quên: hộ gia đình của người bảo lãnh trong bản I-864 tính cả cha mẹ đang được bảo lãnh. Bảo lãnh cùng lúc cả cha lẫn mẹ là thêm hai người vào quy mô hộ, nên ngưỡng thu nhập tăng theo.
Nếu giấy khai sinh của người bảo lãnh được cấp muộn, nhiều năm sau ngày sinh, lãnh sự có thể yêu cầu thêm giấy tờ phụ như học bạ, giấy tờ ghi tên cha mẹ từ sớm, hoặc xét nghiệm ADN.
Thời gian và trình tự: nhanh hơn diện anh chị em rất nhiều
Vì cha mẹ của công dân là thân nhân trực hệ, không có hàng chờ theo ngày ưu tiên. Thời gian thực tế gồm thời gian USCIS xét I-130, thời gian hoàn tất hồ sơ ở NVC và thời gian chờ lịch phỏng vấn ở lãnh sự. Mỗi khâu biến động theo năm, nhưng tổng thể thường tính bằng tháng hoặc một vài năm, khác hẳn diện anh chị em phải chờ hơn một thập kỷ.
Người bảo lãnh nên nộp đơn riêng cho cha và cho mẹ cùng lúc. Hai hồ sơ đi độc lập nên có thể không được duyệt cùng ngày; khi đến NVC có thể đề nghị phỏng vấn cùng nhau, nhưng không phải lúc nào cũng được sắp xếp. Gia đình nên chuẩn bị tinh thần có thể một người sang trước.
Với cha mẹ đang ở Mỹ hợp pháp bằng thị thực thăm thân, về nguyên tắc có thể nộp đơn điều chỉnh tình trạng tại Mỹ. Tuy nhiên, xin thị thực du lịch với ý định định cư có sẵn mà không khai là rủi ro khai sai ý định. Con đường an toàn nhất cho phần lớn gia đình vẫn là xin thị thực định cư tại lãnh sự ở Việt Nam.
Giấy tờ hộ tịch cũ của cha mẹ: chỗ vướng hay gặp nhất
Cha mẹ sinh trong những năm chiến tranh hoặc ở vùng nông thôn thường không có giấy khai sinh gốc, hoặc khai sinh được làm lại nhiều năm sau, có khi ghi ngày sinh ước chừng. Nhiều người có hai, ba ngày sinh khác nhau trên căn cước, sổ hộ khẩu cũ, giấy kết hôn. Lãnh sự quán không đòi mọi giấy tờ phải hoàn hảo, nhưng cần một chuỗi giấy tờ nhất quán và lời giải thích hợp lý cho chỗ khác biệt.
Hướng xử lý thông thường: xin trích lục khai sinh từ sổ hộ tịch đang lưu; nếu sổ gốc không còn, xin văn bản xác nhận không còn lưu sổ của cơ quan hộ tịch và tìm giấy tờ thay thế được chấp nhận theo hướng dẫn của Bộ Ngoại giao Mỹ cho Việt Nam. Sau khi bỏ cấp huyện, sổ hộ tịch của các huyện cũ được bàn giao về nơi lưu trữ mới; hỏi ủy ban nhân dân cấp xã hoặc Sở Tư pháp tỉnh để biết sổ đang nằm ở đâu.
Giấy kết hôn của cha mẹ cưới từ những năm trước đôi khi chỉ có giấy chứng nhận do chính quyền cũ cấp hoặc không đăng ký. Trường hợp này cần hỏi kỹ cách chứng minh hôn nhân thực tế, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới hồ sơ bảo lãnh cha và hồ sơ cha mẹ kế.
Phỏng vấn của cha mẹ lớn tuổi: những gì thường được hỏi
Phỏng vấn diện cha mẹ thường ngắn và tập trung vào xác minh quan hệ, giấy tờ, kế hoạch sống ở Mỹ. Câu hỏi hay gặp: con bảo lãnh tên gì, làm nghề gì, sống ở bang nào, có bao nhiêu con khác, sang đó sống với ai. Cha mẹ không cần nói tiếng Anh; lãnh sự có thông dịch.
Người lớn tuổi hay hồi hộp và nhớ nhầm năm tháng. Gia đình nên ôn với cha mẹ những thông tin cơ bản trong hồ sơ: ngày sinh của con, ngày cưới của cha mẹ, địa chỉ nơi sẽ ở. Đừng dặn cha mẹ học thuộc câu trả lời; điều viên chức cần là thông tin đúng, không phải lời thoại.
Chuẩn bị bản gốc mọi giấy tờ trong một tập hồ sơ sắp theo thứ tự, mang theo thuốc thường dùng, và có người thân đi cùng đến khu vực chờ nếu được phép. Với cha mẹ có bệnh mạn tính, kết quả khám sức khoẻ ở phòng khám chỉ định là phần được xem kỹ; bệnh mạn tính đang điều trị ổn định không đương nhiên làm hồ sơ bị từ chối, nhưng một số bệnh truyền nhiễm cần điều trị xong trước.
Chuẩn bị cuộc sống cho cha mẹ khi sang Mỹ
Bảo hiểm y tế từ ngày đầu. Chi phí khám chữa bệnh ở Mỹ rất cao, và người mới sang thường chưa đủ điều kiện các chương trình y tế công cho người cao tuổi; việc tham gia Medicare của thường trú nhân thường gắn với số năm cư trú hoặc thời gian đóng thuế. Hãy tìm hiểu bảo hiểm qua sàn bảo hiểm của bang hoặc bảo hiểm tư cho người mới nhập cư trước ngày cha mẹ bay.
Cam kết tài chính có thật. Bản I-864 là cam kết pháp lý: nếu cha mẹ nhận một số trợ cấp công dựa trên thu nhập, cơ quan cấp có thể đòi lại từ người bảo lãnh. Kế hoạch tài chính cho cha mẹ nên dựa vào thu nhập của gia đình, không dựa vào trợ cấp.
Giữ thẻ xanh. Nhiều cha mẹ muốn sống nửa năm ở Mỹ, nửa năm ở Việt Nam. Thường trú nhân ở nước ngoài lâu có thể bị xem là từ bỏ cư trú, nhất là chuyến đi từ sáu tháng trở lên. Đọc kỹ bài về giữ cư trú trước khi lên kế hoạch đi về.
Ngôn ngữ và cô lập. Người lớn tuổi sang nơi mới, không nói được tiếng Anh, không tự lái xe dễ bị cô lập. Các trung tâm cộng đồng người Việt, lớp tiếng Anh cho người cao tuổi, chương trình của thư viện địa phương là chỗ dựa thực tế.
Tài sản và giấy tờ ở Việt Nam. Trước khi đi, nên sắp xếp giấy tờ nhà đất, tài khoản ngân hàng, uỷ quyền cho người ở lại quản lý. Đây là việc theo luật Việt Nam, nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư trong nước.
Khi nào nên đợi, khi nào nên nộp ngay
Người con vừa nhập tịch và đã đủ 21 tuổi có thể nộp ngay, không có lợi ích gì khi chờ. Người con dưới 21 tuổi phải đợi đến sinh nhật thứ 21; có thể chuẩn bị giấy tờ trước. Người con mới là thường trú nhân cần tính thời điểm đủ điều kiện nhập tịch, thường là năm năm, hoặc ba năm nếu kết hôn và sống với công dân Mỹ; trong lúc chờ, có thể xin thị thực thăm thân cho cha mẹ với đúng mục đích thăm.
Một tình huống đặc thù là thu nhập: người con mới đi làm, thu nhập chưa đủ ngưỡng I-864 cho hộ gồm mình, vợ con và hai cha mẹ. Trường hợp này có thể nhờ người đồng bảo trợ là công dân hoặc thường trú nhân đủ thu nhập, hoặc dùng tài sản. Không nên khai tăng thu nhập; số liệu đối chiếu với hồ sơ thuế liên bang.
Nếu cha mẹ đã rất cao tuổi hoặc sức khoẻ yếu, cũng nên cân nhắc thật lòng cha mẹ có muốn sang sống hẳn hay không. Có gia đình chọn thị thực thăm thân nhiều lần thay vì định cư, vì cuộc sống của người già ở quê với hàng xóm, họ hàng đôi khi tốt hơn căn nhà ở ngoại ô Mỹ suốt ngày một mình. Nếu cần người cùng cân nhắc, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú.
Câu hỏi thường gặp
Bảo lãnh cha mẹ có kèm được anh chị em chưa thành niên không?
Không. Diện IR5 không có người đi kèm theo. Anh chị em ruột của người bảo lãnh, dù còn nhỏ, phải có đơn riêng, thường là diện F4 do chính người bảo lãnh nộp, hoặc sau khi cha mẹ sang thành thường trú nhân thì cha mẹ nộp diện F2A, F2B cho con chưa kết hôn.
Cha mẹ đã ly hôn và mỗi người có gia đình riêng thì bảo lãnh thế nào?
Mỗi người cha, người mẹ là một hồ sơ I-130 riêng. Vợ hoặc chồng mới của cha mẹ không đi kèm; nếu quan hệ kế được thiết lập trước khi người bảo lãnh tròn 18 tuổi thì người đó có thể được bảo lãnh như cha mẹ kế bằng đơn riêng.
Cha mẹ phải ở Mỹ bao lâu mới được nhập quốc tịch?
Thông thường thường trú nhân nộp đơn nhập tịch sau năm năm, nếu đáp ứng điều kiện cư trú thực tế, đạo đức và thi quốc tịch. Người cao tuổi đã sống ở Mỹ lâu năm với tư cách thường trú nhân có thể được miễn phần tiếng Anh theo một số mốc tuổi và năm cư trú.
Có thể bảo lãnh cha mẹ khi đang sống ở nước ngoài không?
Có thể nộp I-130, nhưng bản bảo trợ tài chính I-864 yêu cầu người bảo lãnh có nơi cư trú chính tại Mỹ hoặc chứng minh sẽ về Mỹ sống. Công dân đang làm việc dài hạn ở nước ngoài cần có kế hoạch về nước rõ ràng trong hồ sơ.
Cha mẹ có tiền án từ nhiều năm trước có được bảo lãnh không?
Tuỳ loại tội danh. Một số tội có thể dẫn tới lý do không được nhập cảnh và cần đơn xin miễn trừ; một số khác không ảnh hưởng. Cần bản án và giấy tờ xoá án tích để luật sư di trú đánh giá trước khi nộp, không nên giấu.
Cha mẹ sang Mỹ rồi có được nhận trợ cấp an sinh không?
Phần lớn chương trình trợ cấp dựa trên thu nhập có điều kiện về thời gian cư trú và tính cả thu nhập của người bảo trợ. Lương hưu an sinh xã hội thì gắn với số năm làm việc đóng thuế tại Mỹ. Đừng lập kế hoạch dựa vào trợ cấp; kiểm điều kiện tại cơ quan an sinh xã hội.