Để nhập quốc tịch Úc theo diện chung, người nộp thường phải đã sống hợp pháp ở Úc 4 năm ngay trước ngày nộp, trong đó có ít nhất 12 tháng là thường trú nhân, tổng thời gian ở ngoài Úc không quá 1 năm trong 4 năm và không quá 90 ngày trong năm cuối; sau đó qua bài thi quốc tịch nếu trong độ tuổi phải thi và dự lễ tuyên hứa. New Zealand đòi 5 năm là resident, có mặt ít nhất 1.350 ngày trong 5 năm và ít nhất 240 ngày mỗi năm. Cả hai nước đều cho phép giữ quốc tịch cũ.
Úc và New Zealand thường được nhắc chung vì gần nhau và có nhiều nét tương đồng, nhưng cách tính điều kiện nhập tịch khác nhau đáng kể. Úc tính theo khoảng thời gian cư trú hợp pháp cộng hạn mức vắng mặt; New Zealand đếm số ngày có mặt theo từng năm. Bài này đặt hai hệ thống cạnh nhau, chỉ ra kiểu người hợp với từng nước và những điểm khiến hồ sơ của người Việt hay bị kéo dài.
So sánh điều kiện chính
Bảng tóm tắt điều kiện diện chung đã được hai chính phủ công bố. Mỗi nước có thêm các diện riêng như trẻ em, người sinh ra tại chỗ, vợ chồng công dân sống ở nước ngoài; kiểm trang chính thức trước khi nộp.
| Tiêu chí | Úc | New Zealand |
|---|---|---|
| Thời gian cư trú | 4 năm cư trú hợp pháp, trong đó ít nhất 12 tháng là thường trú nhân | 5 năm với tư cách resident liên tục ngay trước khi nộp |
| Giới hạn vắng mặt hoặc ngày có mặt | Ở ngoài tổng không quá 1 năm trong 4 năm, không quá 90 ngày trong năm cuối | Có mặt ít nhất 1.350 ngày trong 5 năm và ít nhất 240 ngày mỗi năm |
| Bài thi | Thi quốc tịch với người trong độ tuổi phải thi | Không có bài thi kiến thức riêng; phải hiểu trách nhiệm công dân và có tiếng Anh cơ bản |
| Phẩm chất | Phẩm chất tốt, kiểm tra lý lịch | Phẩm chất tốt, kiểm tra lý lịch |
| Ý định | Có ý định sống ở Úc hoặc giữ mối liên hệ chặt chẽ với Úc | Có ý định tiếp tục sống ở New Zealand |
| Song tịch | Cho phép | Cho phép |
Điểm chung là cả hai đều xét phẩm chất tốt và ý định gắn bó lâu dài, chứ không chỉ đếm ngày. Người có tiền án, nợ thuế, vi phạm di trú trong quá khứ hoặc khai sai trong hồ sơ trước đó nên có tư vấn pháp lý trước khi nộp.
Úc: đọc kỹ điều kiện cư trú 4 năm
Điều kiện cư trú của Úc gồm hai lớp. Lớp thứ nhất là bốn năm sống hợp pháp ở Úc ngay trước ngày nộp đơn, có thể bao gồm thời gian ở bằng thị thực tạm thời như du học, làm việc, bắc cầu, miễn là hợp pháp. Lớp thứ hai là ít nhất 12 tháng trong bốn năm đó bạn phải là thường trú nhân. Một người có PR được tám tháng thì dù đã sống ở Úc sáu năm vẫn chưa đủ điều kiện.
Giới hạn vắng mặt thường bị tính nhầm. Tổng số ngày ở ngoài Úc trong bốn năm không được vượt quá một năm, và trong mười hai tháng ngay trước khi nộp không được vượt quá 90 ngày. Một chuyến về Việt Nam ba tháng dịp Tết ngay trước khi nộp đơn có thể đủ làm hồ sơ không đạt điều kiện năm cuối. Bộ Nội vụ Úc có công cụ tính điều kiện cư trú trên trang chính thức; nên nhập đủ các chuyến đi để kiểm.
Thời gian ở Úc bất hợp pháp, kể cả vài ngày giữa hai thị thực, có thể làm gián đoạn điều kiện. Người từng có giai đoạn không có thị thực hợp lệ nên kiểm lịch sử thị thực của mình trước khi nộp. Có một số linh hoạt cho những trường hợp đặc biệt như vợ chồng của công dân Úc đang ở nước ngoài hoặc người làm công việc cần đi nước ngoài thường xuyên vì lợi ích của Úc; điều kiện cụ thể nằm trong hướng dẫn của Bộ Nội vụ.
Úc: bài thi, phỏng vấn và lễ tuyên hứa
Người nộp đơn theo diện chung trong độ tuổi phải thi được mời đến một buổi hẹn để xác minh danh tính, kiểm giấy tờ gốc và làm bài thi quốc tịch. Bài thi dựa trên sách hướng dẫn quốc tịch của Bộ Nội vụ, có phần giá trị Úc phải trả lời đúng hết. Người không đạt có thể được thi lại; người gặp khó khăn về đọc viết có thể được hỗ trợ theo hình thức khác. Người ngoài độ tuổi phải thi vẫn có thể phải đến buổi hẹn để xác minh danh tính.
Sau khi đơn được chấp thuận, người nộp được mời dự lễ trao quốc tịch, thường do hội đồng địa phương tổ chức, có khi trùng dịp Quốc khánh Úc hoặc Ngày Công dân. Tại lễ, người nhận đọc lời tuyên hứa trung thành với nước Úc. Chỉ từ thời điểm tuyên hứa họ mới là công dân. Người được chấp thuận thường phải tuyên hứa trong một khoảng thời gian nhất định; để quá lâu có thể bị hủy quyết định.
Trẻ dưới 16 tuổi có thể được đưa vào đơn của cha hoặc mẹ, không phải thi và thường không phải tuyên hứa. Trẻ từ 16 tuổi trở lên nộp đơn riêng. Sau khi có quốc tịch, gia đình có thể xin hộ chiếu Úc; giấy chứng nhận quốc tịch là giấy tờ quan trọng cần giữ cẩn thận.
New Zealand: đếm ngày theo từng năm
New Zealand dùng hai phép đếm cùng lúc. Phép thứ nhất là tổng ít nhất 1.350 ngày có mặt trong năm năm ngay trước khi nộp. Phép thứ hai là ít nhất 240 ngày có mặt trong mỗi năm của năm năm đó. Người đi về Việt Nam dài trong một năm, chẳng hạn bốn tháng liền, có thể vẫn đủ tổng số nhưng hụt điều kiện năm đó. Cơ quan quản lý nội vụ New Zealand có công cụ tính trực tuyến để kiểm.
Toàn bộ năm năm phải là thời gian bạn có quyền cư trú vô thời hạn, tức đang giữ resident visa hoặc permanent resident visa; thời gian ở bằng thị thực tạm thời trước đó không được tính. Đây là khác biệt lớn với Úc, nơi thời gian tạm trú hợp pháp được tính vào bốn năm. Người sang New Zealand du học rồi làm việc nhiều năm trước khi có resident visa vì vậy thường phải chờ lâu hơn so với cùng hoàn cảnh ở Úc.
New Zealand không có bài thi kiến thức riêng như Úc, nhưng người nộp phải hiểu trách nhiệm và đặc quyền của công dân, có khả năng tiếng Anh cơ bản, và đọc lời thề hoặc lời cam kết tại lễ trao quốc tịch. Ý định tiếp tục sống ở New Zealand là một điều kiện; có trường hợp ngoại lệ cho người làm việc ở nước ngoài cho chính phủ hoặc doanh nghiệp New Zealand.
Những điểm khiến hồ sơ người Việt hay chậm
Khai thiếu chuyến đi. Cả hai nước đều có dữ liệu xuất nhập cảnh điện tử. Khai thiếu một chuyến đi ngắn sang nước láng giềng có thể làm hồ sơ bị yêu cầu giải thích và kéo dài thời gian. Nên tải lịch sử đi lại chính thức trước khi điền đơn.
Giấy tờ lý lịch tư pháp. Người từng sống ở nước khác, kể cả Việt Nam, sau một độ tuổi nhất định có thể được yêu cầu nộp phiếu lý lịch tư pháp của nước đó. Ở Việt Nam, phiếu lý lịch tư pháp do cơ quan quản lý lý lịch tư pháp cấp; bản dịch cần đúng yêu cầu của cơ quan Úc hoặc New Zealand.
Tên và ngày sinh không thống nhất. Tên có dấu, thứ tự họ tên, ngày sinh khác nhau giữa giấy khai sinh, hộ chiếu, thị thực là chuyện thường gặp ở người Việt. Nên chuẩn bị giấy tờ giải thích sự khác biệt ngay từ đầu.
Nộp sát ngưỡng. Nộp khi vừa đủ ngày có rủi ro nếu một chuyến đi bị tính khác với cách bạn đếm. Chờ thêm vài tuần thường an toàn hơn so với việc bị từ chối và nộp lại kèm lệ phí mới.
Chọn Úc hay New Zealand khi tính đường dài
Với người còn đang ở giai đoạn chọn nước định cư, điều kiện nhập tịch là một yếu tố đáng tính. Úc có lợi thế với du học sinh và người đã làm việc tạm thời nhiều năm, vì thời gian đó được tính vào điều kiện cư trú. New Zealand có lợi thế ở giai đoạn sau: thẻ permanent resident visa cho phép đi lại không hạn chế, phù hợp với người không định nhập tịch ngay mà muốn đi về nhiều.
Còn với người đã sống ở Úc hoặc New Zealand, câu hỏi thực tế hơn là: nhập tịch ngay khi đủ điều kiện hay giữ thường trú? Quốc tịch cho hộ chiếu mạnh, quyền bầu cử, không phải lo thị thực quay lại hay điều kiện đi lại, và quyền làm một số công việc trong khu vực nhà nước. Công dân New Zealand và Úc còn được ưu đãi sống, làm việc ở nước kia. Ngược lại, người làm việc trong một số lĩnh vực ở Việt Nam hoặc nước thứ ba có thể cần cân nhắc quy định về quốc tịch của nơi làm việc.
Nếu bạn muốn có người cùng kiểm điều kiện cư trú theo lịch sử thị thực và chuyến đi của mình trước khi nộp, có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú; kết quả xét duyệt thuộc về cơ quan có thẩm quyền của Úc hoặc New Zealand.
Trình tự chuẩn bị hồ sơ quốc tịch Úc
Một trình tự gọn giúp hạn chế bị yêu cầu bổ sung:
- Tải lịch sử đi lại chính thức và nhập vào công cụ tính điều kiện cư trú của Bộ Nội vụ Úc, chọn ngày nộp có khoảng đệm an toàn.
- Kiểm lịch sử thị thực để chắc không có giai đoạn ở Úc không có thị thực hợp lệ.
- Gom giấy tờ danh tính: hộ chiếu cũ và mới, giấy khai sinh, giấy tờ đổi tên hoặc kết hôn kèm bản dịch đúng chuẩn.
- Chuẩn bị phiếu lý lịch tư pháp của các nước từng sống lâu nếu được yêu cầu.
- Nộp đơn trực tuyến, đóng lệ phí theo biểu hiện hành, theo dõi thư mời đến buổi hẹn và bài thi.
- Ôn bài thi theo sách hướng dẫn chính thức, đặc biệt phần giá trị Úc.
Trong thời gian chờ, nên hạn chế chuyến đi dài và giữ địa chỉ liên lạc cập nhật. Thư mời đến buổi hẹn hoặc lễ trao quốc tịch bị lỡ có thể làm hồ sơ kéo dài thêm nhiều tháng.
Câu hỏi thường gặp
Thời gian du học ở Úc có được tính cho quốc tịch không?
Có, nếu bạn ở Úc hợp pháp. Thời gian tạm trú hợp pháp được tính vào điều kiện 4 năm, nhưng phải có thêm ít nhất 12 tháng là thường trú nhân và không vượt giới hạn vắng mặt.
Năm cuối trước khi nộp đơn quốc tịch Úc được ở ngoài bao lâu?
Theo điều kiện chung, tổng thời gian ở ngoài Úc trong 12 tháng ngay trước khi nộp không được vượt quá 90 ngày. Một chuyến về Việt Nam dài dịp Tết có thể làm hỏng điều kiện này.
New Zealand có bài thi quốc tịch không?
Không có bài thi kiến thức riêng như Úc. Người nộp cần hiểu trách nhiệm và quyền của công dân, có tiếng Anh cơ bản và đọc lời thề hoặc lời cam kết tại lễ trao quốc tịch.
Thời gian giữ visa làm việc ở New Zealand có được tính cho quốc tịch không?
Thường không. Điều kiện 5 năm tính thời gian bạn là resident, tức có resident visa hoặc permanent resident visa. Thời gian tạm trú trước đó không được tính, khác với Úc.
Nhập quốc tịch Úc có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Úc không yêu cầu bỏ quốc tịch cũ. Phía Việt Nam, nhập quốc tịch nước ngoài không tự động làm mất quốc tịch Việt Nam. Khi làm giấy tờ ở Việt Nam, nên kiểm quy định hiện hành.
Con 10 tuổi có phải nộp đơn quốc tịch Úc riêng không?
Thường không. Trẻ dưới 16 tuổi có thể được đưa vào đơn của cha hoặc mẹ, không phải thi. Trẻ từ 16 tuổi trở lên nộp đơn riêng và có thể phải thi theo độ tuổi.