Chương trình Thị thực Đa dạng (Diversity Visa, thường gọi là xổ số thẻ xanh hay DV Lottery) mỗi năm cấp tối đa khoảng 55.000 suất thẻ xanh, trên thực tế khoảng 50.000, bằng cách bốc thăm ngẫu nhiên trong số người sinh ra ở các nước có ít người nhập cư vào Mỹ. Nước nào có hơn 50.000 người nhập cư vào Mỹ trong năm năm trước đó sẽ bị loại khỏi danh sách đủ điều kiện năm đó. Trong nhiều kỳ gần đây, Việt Nam nằm trong danh sách không đủ điều kiện, nên người sinh ở Việt Nam thường không tham gia được, trừ khi được tính theo nơi sinh của vợ chồng hoặc cha mẹ theo quy tắc ngoại lệ.
Vì thế, câu hỏi “người Việt có chơi xổ số thẻ xanh được không” có câu trả lời ngắn là thường không, nhưng có ngoại lệ hợp pháp đáng biết, và có rất nhiều chiêu lừa dùng chính sự tò mò này. Bài giải thích cơ chế chương trình, quy tắc nước tính hạn ngạch, điều kiện học vấn, quy trình sau khi được chọn và cách nhận diện lừa đảo. Danh sách nước đủ điều kiện công bố trong hướng dẫn chính thức từng kỳ trên travel.state.gov; luôn kiểm bản của năm bạn định tham gia.
Chương trình ra đời để làm gì và vì sao Việt Nam bị loại
Chương trình Thị thực Đa dạng được lập theo Đạo luật Di trú năm 1990 nhằm đa dạng hoá nguồn nhập cư, mở cửa cho người từ những nước ít có đường định cư qua gia đình hay việc làm. Số suất chia theo sáu vùng địa lý, vùng nào có lượng nhập cư cao trong thời gian gần thì được ít suất hơn. Mỗi nước không được nhận quá 7% tổng số suất trong một năm.
Quy tắc loại trừ dựa trên con số: nước có hơn 50.000 người nhập cư vào Mỹ qua diện gia đình và việc làm trong năm năm liền trước bị loại khỏi kỳ đó. Việt Nam có lượng nhập cư diện gia đình rất lớn, nhờ cộng đồng người Việt đông đảo bảo lãnh người thân, nên đã vượt ngưỡng trong nhiều năm. Cùng nhóm bị loại ở các kỳ gần đây có những nước như Trung Quốc đại lục, Ấn Độ, Philippines, Mexico, Hàn Quốc; danh sách thay đổi theo số liệu từng năm.
Điều này nghĩa là danh sách của năm sau có thể khác năm nay. Nếu số người Việt nhập cư giảm xuống dưới ngưỡng trong cửa sổ năm năm tính toán, Việt Nam có thể trở lại danh sách đủ điều kiện. Không ai dự đoán chắc được, vì vậy cách đúng là mỗi năm mở hướng dẫn chính thức của kỳ mới, thường đăng trước khi mở đăng ký, và tìm tên Việt Nam trong danh sách.
Ngoại lệ nơi sinh: khi nào người sinh ở Việt Nam vẫn tham gia được
Nguyên tắc chung. Điều kiện dựa trên nước sinh ra, không dựa trên quốc tịch hay nơi đang sống. Một người sinh ở Việt Nam, nhập quốc tịch nước khác hay đang sống ở Úc, vẫn bị tính là sinh ở Việt Nam.
Tính theo nơi sinh của vợ hoặc chồng. Nếu vợ hoặc chồng của bạn sinh ở nước đủ điều kiện, bạn có thể đăng ký theo nước đó, với điều kiện cả hai cùng có tên trong đơn và cùng nhập cảnh Mỹ khi được cấp thị thực. Ví dụ giả định: người sinh ở TP.HCM kết hôn với người sinh ở Campuchia, nếu năm đó Campuchia đủ điều kiện thì có thể đăng ký theo Campuchia.
Tính theo nơi sinh của cha hoặc mẹ. Nếu cả cha và mẹ đều không sinh ở Việt Nam và vào thời điểm bạn ra đời không phải là cư dân hợp pháp tại Việt Nam, bạn có thể được tính theo nước sinh của cha hoặc mẹ. Trường hợp này hiếm và cần giấy tờ chứng minh rõ ràng.
Không có ngoại lệ nào khác. Sống ở nước đủ điều kiện nhiều năm, có tổ tiên từ nước khác hay mang hai quốc tịch không giúp bạn đổi nước tính hạn ngạch. Đăng ký sai nước là căn cứ để bị loại, kể cả khi đã được chọn.
Đăng ký và kiểm tra kết quả: quy trình chính thức
Cửa sổ đăng ký thường mở khoảng một tháng vào mùa thu, nhưng thời điểm cụ thể có thể thay đổi; kỳ nào cũng cần xem thông báo chính thức. Các bước chung:
- Đọc hướng dẫn của kỳ đăng ký, xác nhận nước của mình đủ điều kiện và mình đáp ứng điều kiện học vấn hoặc kinh nghiệm.
- Chuẩn bị ảnh kỹ thuật số đúng quy cách cho từng người trong gia đình: nền trơn, nhìn thẳng, không kính, ảnh mới. Ảnh sai quy cách là lý do loại bỏ phổ biến nhất.
- Đăng ký trên trang chính thức của Bộ Ngoại giao Mỹ, chỉ một đơn cho mỗi người; nộp nhiều đơn là bị loại toàn bộ.
- Khai đầy đủ vợ hoặc chồng và tất cả con chưa kết hôn dưới 21 tuổi, kể cả con không định đi cùng. Bỏ sót người là căn cứ loại hồ sơ sau này.
- Lưu mã xác nhận cẩn thận. Kết quả chỉ được tra trên công cụ kiểm tra trạng thái của chương trình, thường mở từ khoảng tháng 5 năm sau.
- Nếu được chọn, làm theo hướng dẫn trên trang kết quả: điền đơn DS-260, nộp giấy tờ, chờ lịch phỏng vấn theo số thứ tự hồ sơ.
Đăng ký trên trang chính thức hiện không thu phí hoặc chỉ thu mức rất nhỏ theo quy định từng kỳ; phí lớn chỉ phát sinh ở bước xin thị thực sau khi được chọn. Hãy kiểm tra quy định của kỳ đang mở.
Được chọn chưa phải là có thẻ: điều kiện và giới hạn thời gian
Mỗi năm, số người được chọn nhiều hơn hẳn số thị thực có sẵn, vì Bộ Ngoại giao biết nhiều người sẽ không hoàn tất hồ sơ hoặc không đủ điều kiện. Hệ quả là được chọn chỉ cho bạn quyền nộp hồ sơ; khi suất trong năm hết, những người chưa được xét sẽ không được cấp dù đã chuẩn bị đủ. Thứ tự xét dựa vào số hồ sơ được gán khi trúng chọn và công bố dần qua Visa Bulletin.
Thị thực đa dạng phải được cấp, hoặc thẻ xanh phải được duyệt nếu điều chỉnh tình trạng tại Mỹ, trước ngày 30 tháng 9 của năm tài khoá đó. Qua mốc này, kết quả trúng chọn hết giá trị, không chuyển sang năm sau. Vì thế người được chọn cần chuẩn bị nhanh và đầy đủ ngay từ đầu.
Điều kiện bắt buộc gồm: tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc tương đương theo chuẩn Mỹ (hoàn thành 12 năm học), hoặc có hai năm kinh nghiệm trong năm năm gần nhất ở nghề đòi hỏi ít nhất hai năm đào tạo, xác định theo cơ sở dữ liệu nghề nghiệp của Bộ Lao động Mỹ. Ngoài ra, người được chọn phải không thuộc diện bị cấm nhập cảnh và chứng minh không trở thành gánh nặng xã hội, thường bằng tài chính cá nhân hoặc bảo trợ của người thân ở Mỹ.
Một điểm hay bị xem nhẹ là thông tin khai lúc đăng ký phải khớp với giấy tờ thật lúc phỏng vấn. Người đăng ký khai độc thân rồi kết hôn trước khi phỏng vấn thì được bổ sung vợ hoặc chồng, nhưng người đã kết hôn mà khai độc thân lúc đăng ký thì hồ sơ bị loại. Tương tự, con sinh ra sau khi đăng ký được thêm vào, còn con đã có mà không khai thì không. Viên chức lãnh sự đối chiếu từng chi tiết với đơn gốc, vì vậy khai đúng ngay từ đầu quan trọng hơn mọi chuẩn bị về sau. Nhiều hồ sơ trúng chọn đã bị từ chối chỉ vì một tấm ảnh dùng lại từ năm trước hoặc một người con bị bỏ sót.
Nhận diện lừa đảo “trúng thẻ xanh”
Chính vì người Việt thường không đủ điều kiện, nhiều chiêu lừa nhắm vào người không biết điều này. Những dấu hiệu cần cảnh giác:
- Thư điện tử hoặc tin nhắn báo bạn đã trúng thẻ xanh. Bộ Ngoại giao Mỹ không gửi thư báo trúng chọn; kết quả chỉ xem được trên công cụ kiểm tra trạng thái bằng mã xác nhận của bạn.
- Yêu cầu chuyển tiền để “giữ suất” hay “xử lý hồ sơ trúng thưởng”. Phí thị thực chỉ đóng theo hướng dẫn chính thức, và chỉ sau khi đã kiểm tra được mình thật sự được chọn.
- Dịch vụ cam kết tăng cơ hội trúng. Bốc thăm là ngẫu nhiên do máy tính thực hiện; không ai có thể tăng cơ hội cho bạn.
- Trang web giả giao diện chính phủ thu phí đăng ký cao. Chỉ có một trang đăng ký chính thức thuộc tên miền của Bộ Ngoại giao Mỹ.
- Lời mời “ghép hôn nhân” với người sinh ở nước đủ điều kiện để được tính theo nơi sinh của vợ chồng. Kết hôn giả vì mục đích di trú là gian lận, có thể bị cấm nhập cảnh vĩnh viễn và chịu trách nhiệm hình sự.
- Người khác giữ mã xác nhận thay bạn. Một số dịch vụ tự đăng ký hộ rồi giữ mã để đòi tiền; luôn tự giữ mã của mình.
Nếu đã lỡ chuyển tiền cho trang lừa, nên báo cho cơ quan công an nơi cư trú và ngân hàng càng sớm càng tốt; giữ lại mọi tin nhắn, chứng từ.
Nếu không tham gia được DV: những con đường thực tế hơn
Với đa số người Việt, thời gian và công sức nên dành cho các con đường thực tế hơn. Đường thứ nhất là diện gia đình: nếu có vợ chồng, cha mẹ, con hay anh chị em là công dân hoặc thường trú nhân Mỹ, đây gần như luôn là lựa chọn đầu tiên dù thời gian chờ có thể dài. Đường thứ hai là diện việc làm qua du học rồi làm việc, hoặc qua thành tích chuyên môn đủ cho EB-1, NIW. Đường thứ ba là đầu tư, phù hợp với nhóm có tài chính lớn và chịu được rủi ro.
Cũng nên nhìn rộng ra các nước khác: Canada, Úc, New Zealand có hệ chấm điểm minh bạch cho lao động tay nghề, một số nước châu Âu có con đường từ thẻ lao động lên thường trú dài hạn. Các danh mục khác trên trang so sánh những con đường đó.
Điều quan trọng là theo dõi danh sách đủ điều kiện mỗi năm thay vì tin lời đồn. Nếu muốn có người cùng xem hoàn cảnh gia đình mình hợp với con đường nào, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của trang; mọi quyết định cuối vẫn dựa trên hướng dẫn chính thức của Bộ Ngoại giao Mỹ tại thời điểm đó.
Câu hỏi thường gặp
Năm nay người sinh ở Việt Nam có được đăng ký DV không?
Cần mở hướng dẫn chính thức của kỳ năm nay trên trang Bộ Ngoại giao Mỹ để xem danh sách nước không đủ điều kiện. Trong nhiều kỳ gần đây Việt Nam nằm trong danh sách đó, nhưng danh sách được tính lại mỗi năm.
Mang quốc tịch Mỹ của con có giúp tham gia DV không?
Không. Điều kiện dựa trên nơi sinh của người đăng ký, không dựa trên quốc tịch của ai trong gia đình. Ngoại lệ duy nhất liên quan đến nơi sinh của vợ chồng hoặc cha mẹ theo quy tắc riêng.
Đang ở Mỹ bằng visa du học thì có nộp DV được không?
Nếu sinh ở nước đủ điều kiện thì được, và nếu được chọn có thể điều chỉnh tình trạng tại Mỹ khi còn tình trạng hợp lệ. Người sinh ở Việt Nam vẫn bị giới hạn bởi danh sách nước như mọi người khác.
Được chọn nhưng chưa tốt nghiệp trung học thì có đi được không?
Không, trừ khi có hai năm kinh nghiệm phù hợp ở nghề đòi hỏi hai năm đào tạo trong năm năm gần nhất. Điều kiện này được kiểm tra tại phỏng vấn bằng bằng cấp, học bạ hoặc giấy xác nhận công việc.
Có cần nhờ dịch vụ đăng ký DV không?
Không cần. Đơn đăng ký ngắn và hướng dẫn rõ ràng. Rủi ro lớn nhất khi nhờ dịch vụ là bị giữ mã xác nhận, ảnh sai quy cách hoặc nộp trùng đơn. Nếu nhờ người giúp, bạn vẫn nên tự giữ mã và tự kiểm kết quả.
Kết quả DV xem ở đâu và khi nào?
Chỉ xem trên công cụ kiểm tra trạng thái của chương trình bằng mã xác nhận, thường mở khoảng đầu tháng 5 năm sau kỳ đăng ký. Không có thư điện tử, tin nhắn hay cuộc gọi báo trúng từ chính phủ Mỹ.