Từ bỏ thường trú là chủ động chấm dứt tư cách thường trú ở nước ngoài, thường khi đã quyết định sống hẳn ở Việt Nam hoặc nước khác. Ở Mỹ, thủ tục làm bằng mẫu I-407 nộp cho USCIS hoặc tại cơ quan đại diện; ở Canada có đơn tự nguyện từ bỏ PR. Quyết định này khó đảo ngược: muốn quay lại thường trú phải làm hồ sơ mới từ đầu, các hồ sơ bảo lãnh do mình đứng tên thường mất hiệu lực, và với người giữ thẻ xanh Mỹ lâu năm còn có hệ quả thuế.
Không phải ai trả thẻ cũng vì thất bại. Có người về nước làm ăn thành công, có người được bổ nhiệm vào vị trí đòi hỏi một quốc tịch, có cụ già muốn an hưởng tuổi già ở quê, có gia đình chuyển sang nước thứ ba. Điều quan trọng là quyết định có tính toán, đúng thủ tục, và lường trước những hệ quả mà nhiều người chỉ biết khi đã muộn.
Khi nào nên nghĩ tới việc trả thẻ
Dấu hiệu rõ nhất là bạn đã thực tế không còn sống ở nước đó và không có kế hoạch quay lại trong tương lai gần. Giữ thẻ trên danh nghĩa không mang lại lợi ích thật: thẻ không dùng được để nhập cảnh sau một thời gian vắng mặt dài, và việc cố dùng nó có thể dẫn tới những buổi làm việc căng thẳng ở cửa khẩu, thậm chí ảnh hưởng tới hồ sơ thị thực sau này.
Trường hợp thứ hai là khi nghĩa vụ đi kèm thẻ trở thành gánh nặng. Với người có thẻ xanh Mỹ sống ở Việt Nam, nghĩa vụ khai thuế thu nhập toàn cầu và báo cáo tài khoản nước ngoài có thể tốn kém, phức tạp, nhất là khi có doanh nghiệp hoặc tài sản lớn ở Việt Nam. Trường hợp thứ ba là khi công việc đòi hỏi, ví dụ một số vị trí trong khu vực nhà nước Việt Nam hoặc ở nước thứ ba có yêu cầu về quốc tịch, tư cách cư trú.
Cũng có người trả thẻ vì đã đủ điều kiện và quyết định nhập tịch ở một nước khác, nơi luật không cho giữ đồng thời tư cách thường trú ở nước thứ ba, hoặc đơn giản vì muốn hồ sơ cá nhân gọn gàng khi chuyển hẳn cuộc sống sang nơi mới. Dù lý do là gì, câu hỏi then chốt vẫn là: trong năm năm tới, mình có cần quyền sống và làm việc ở nước đó không. Nếu câu trả lời là không, giữ thẻ chỉ còn là giữ nghĩa vụ.
Ngược lại, nếu bạn chỉ tạm về Việt Nam vài năm rồi có thể quay lại, hoặc đang có hồ sơ bảo lãnh cho người thân, hãy cân nhắc kỹ các giải pháp giữ thẻ như giấy phép tái nhập, sắp xếp lịch đi về, trước khi trả. Một lần trả thẻ có thể khiến cả kế hoạch đoàn tụ gia đình bị đổ.
Thủ tục trả thẻ xanh Mỹ
Thủ tục ở Mỹ tương đối đơn giản về giấy tờ, nhưng nên làm cẩn thận để có bằng chứng rõ ràng:
- Điền mẫu I-407 bản mới nhất từ trang USCIS, ghi rõ thông tin cá nhân, số thẻ, lý do từ bỏ.
- Gửi mẫu kèm thẻ xanh, nếu còn, theo hướng dẫn của USCIS, hoặc nộp tại cửa khẩu khi làm việc với cán bộ.
- Giữ bản sao đơn và bằng chứng gửi; khi được xác nhận, lưu giấy xác nhận cùng hồ sơ cá nhân.
- Làm thủ tục thuế cho năm cuối, với tờ khai cho năm có hai tư cách cư trú, và các mẫu báo cáo rời bỏ nếu thuộc diện thường trú nhân dài hạn.
- Thông báo cho các cơ quan liên quan như an sinh xã hội, ngân hàng, đơn vị quản lý quỹ hưu trí về thay đổi tư cách cư trú.
Mẫu I-407 là văn bản tự nguyện; không ai được ép bạn ký. Nếu bị đề nghị ký tại cửa khẩu mà bạn vẫn muốn giữ thẻ, bạn có quyền từ chối và yêu cầu trình bày trước thẩm phán di trú. Chỉ ký khi bạn thực sự đã quyết định.
Hệ quả thuế khi rời bỏ Mỹ: ai cần lo
Luật thuế Mỹ coi người đã giữ thẻ xanh trong ít nhất tám trên mười lăm năm thuế gần nhất là thường trú nhân dài hạn. Khi người này chấm dứt tư cách thường trú, họ phải nộp mẫu báo cáo rời bỏ cho cơ quan thuế và xác nhận đã tuân thủ nghĩa vụ thuế trong các năm trước. Người không giữ đủ tám năm thường không chịu các quy định này, chỉ cần khai thuế đúng cho năm cuối.
Trong số thường trú nhân dài hạn, một nhóm được coi là người rời bỏ thuộc diện chịu thuế: những người có tài sản ròng hoặc mức thuế trung bình những năm gần đây vượt ngưỡng luật định, hoặc không xác nhận được đã tuân thủ thuế. Với nhóm này, tài sản được tính như đã bán vào ngày trước khi rời bỏ, phần lãi vượt mức miễn trừ có thể bị đánh thuế. Ngưỡng và mức miễn trừ được điều chỉnh hằng năm.
Ngoài thuế rời bỏ, còn có hệ quả với quỹ hưu trí, tài khoản đầu tư, quà tặng và thừa kế cho người thân là công dân Mỹ sau này. Người có tài sản đáng kể ở Mỹ nên làm việc với chuyên gia thuế có giấy phép trước khi nộp mẫu I-407, vì thời điểm trả thẻ có thể ảnh hưởng lớn tới số thuế phải nộp.
Hệ quả di trú và gia đình
Hồ sơ bảo lãnh đang chờ. Hồ sơ bảo lãnh vợ chồng, con cái do bạn đứng tên với tư cách thường trú nhân thường mất hiệu lực khi bạn không còn là thường trú nhân. Người thân đang chờ phải tìm đường khác. Đây là hệ quả hay bị bỏ quên nhất.
Quay lại thường trú sau này. Không có thủ tục “lấy lại thẻ”. Muốn quay lại thường trú, bạn phải đi lại từ đầu qua một diện hợp lệ như được người thân bảo lãnh, việc làm hoặc đầu tư, với toàn bộ thời gian chờ và điều kiện tương ứng.
Xin thị thực ngắn hạn sau khi trả thẻ. Người từng có thẻ thường trú khi xin thị thực du lịch, công tác thường được hỏi kỹ về ý định quay về. Trả thẻ chủ động, có giấy xác nhận, có ràng buộc rõ ràng ở Việt Nam giúp hồ sơ thuận lợi hơn nhiều so với để thẻ bị thu.
Con cái và quốc tịch. Trả thẻ của cha mẹ không ảnh hưởng tới con đã là công dân. Nhưng con chưa thành niên đang là thường trú nhân, nếu cùng về Việt Nam sống, cũng có thể mất tư cách theo thời gian; gia đình cần quyết định riêng cho từng người.
Canada, Úc và các nước khác: nguyên lý tương tự
Ở Canada, thường trú nhân có thể nộp đơn tự nguyện từ bỏ PR. Thủ tục này hữu ích với người đã chắc chắn không đủ nghĩa vụ cư trú và muốn sang Canada bằng thị thực tạm thời, vì nó giúp tránh phải qua một cuộc xét nghĩa vụ cư trú kéo dài ở cửa khẩu. Từ bỏ PR không ảnh hưởng tới quốc tịch Việt Nam hay quốc tịch nước khác; nhưng về thuế, việc rời bỏ cư trú thuế Canada có thể kèm thủ tục quyết toán tài sản.
Ở Úc, thị thực thường trú không mất chỉ vì bạn ở ngoài, nhưng quyền quay lại hết khi thời hạn đi lại hết hạn mà không có thị thực quay lại. Người đã quyết định không quay lại thường để thị thực hết quyền đi lại tự nhiên, hoặc yêu cầu hủy thị thực nếu cần để xin loại thị thực khác. Ở các nước châu Âu, thẻ thường trú thường mất khi vắng mặt quá ngưỡng, và có thể chủ động báo với cơ quan ngoại kiều khi chuyển đi.
Nguyên lý chung ở mọi nước: thông báo chính thức, giữ bằng chứng, xử lý nghĩa vụ thuế và tài chính trước khi rời đi. Một sự ra đi có tổ chức giúp mọi cánh cửa sau này, từ thị thực thăm thân tới cơ hội làm việc, vẫn mở.
Danh sách việc cần làm trước khi trả thẻ
Trước khi ký bất kỳ giấy tờ nào, hãy tự trả lời các câu hỏi sau. Có hồ sơ bảo lãnh nào do mình đứng tên đang chờ không? Có quỹ hưu trí, tài khoản đầu tư, bất động sản ở nước định cư cần xử lý không? Mình có thuộc diện thường trú nhân dài hạn về thuế không? Con cái có ai đang là thường trú nhân phụ thuộc vào tư cách của mình không? Sau này mình có muốn quay lại làm việc hoặc sống ở nước đó không?
Nếu có câu trả lời “có” cho bất kỳ câu hỏi nào, hãy dành thời gian làm việc với luật sư di trú và chuyên gia thuế có giấy phép ở nước định cư. Chi phí tư vấn thường nhỏ hơn nhiều so với hệ quả của một quyết định vội.
Nếu tất cả đều rõ ràng và bạn đã chắc chắn, hãy làm đúng thủ tục, giữ bản sao, và cập nhật hồ sơ ở Việt Nam như hộ chiếu, căn cước, đăng ký cư trú nếu cần. Nếu bạn muốn có người cùng rà danh sách trên theo hoàn cảnh của mình trước khi quyết định, có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú.
Ba trường hợp trả thẻ có tính toán
Anh Hùng có thẻ xanh mười năm, về Việt Nam mở doanh nghiệp từ năm thứ sáu và giờ gần như không sang Mỹ. Mỗi năm anh vẫn phải khai thuế Mỹ cho thu nhập ở Việt Nam và báo cáo tài khoản, chi phí khai thuế ngày càng lớn. Anh làm việc với chuyên gia thuế để kiểm mình có thuộc diện thường trú nhân dài hạn không, xử lý xong quỹ hưu trí ở Mỹ, rồi mới nộp mẫu từ bỏ. Hai năm sau, anh xin thị thực công tác để gặp đối tác Mỹ mà không gặp trở ngại lớn.
Chị Mai có PR Canada, chuyển sang Singapore làm việc theo hợp đồng dài hạn và biết mình không đủ nghĩa vụ cư trú. Chị chủ động nộp đơn từ bỏ PR để sau này sang Canada thăm em gái bằng thị thực du lịch, thay vì bị xét nghĩa vụ cư trú ở sân bay. Cụ Tư, ngược lại, đang đứng tên bảo lãnh con út với tư cách thường trú nhân; sau khi được giải thích hồ sơ sẽ mất hiệu lực, gia đình quyết định cụ ở lại Mỹ thêm để nhập tịch, rồi mới tính chuyện về quê.
Câu hỏi thường gặp
Trả thẻ xanh Mỹ rồi có lấy lại được không?
Không có thủ tục lấy lại thẻ. Muốn quay lại thường trú, bạn phải làm hồ sơ mới qua một diện hợp lệ như bảo lãnh gia đình, việc làm hoặc đầu tư, với thời gian chờ và điều kiện như người nộp lần đầu.
Có phải đóng thuế khi trả thẻ xanh không?
Phần lớn người trả thẻ chỉ cần khai đúng thuế năm cuối. Người giữ thẻ ít nhất 8 trong 15 năm thuế gần nhất phải nộp báo cáo rời bỏ, và nếu vượt ngưỡng tài sản hoặc thuế có thể chịu thuế rời bỏ. Nên hỏi chuyên gia thuế.
Trả thẻ xanh có ảnh hưởng tới hồ sơ bảo lãnh vợ con đang chờ không?
Có. Hồ sơ bảo lãnh do thường trú nhân đứng tên thường mất hiệu lực khi người bảo lãnh không còn tư cách thường trú. Người thân đang chờ sẽ phải tìm diện khác, nên cân nhắc kỹ trước khi trả.
Bị ép ký đơn từ bỏ thường trú ở sân bay thì sao?
Bạn không bắt buộc phải ký. Có thể giải thích lý do vắng mặt, trình bằng chứng ràng buộc và yêu cầu được trình bày trước thẩm phán di trú. Nên liên hệ luật sư di trú có giấy phép trước khi quyết định.
Từ bỏ PR Canada có giúp xin visa du lịch Canada dễ hơn không?
Có thể giúp tránh tình huống phải chứng minh nghĩa vụ cư trú ở cửa khẩu, vì khi còn PR bạn không được xin thị thực tạm thời. Tuy vậy hồ sơ thị thực vẫn được xét theo ràng buộc và ý định quay về như mọi người khác.
Trả thẻ thường trú có làm mất quốc tịch Việt Nam không?
Không. Trả thẻ thường trú nước ngoài chỉ chấm dứt tư cách cư trú ở nước đó, không ảnh hưởng tới quốc tịch Việt Nam. Nếu bạn còn quốc tịch Việt Nam, bạn vẫn là công dân Việt Nam.