New Zealand có hai tầng thường trú. Resident visa cho bạn ở, làm việc, học tập không giới hạn thời gian nhưng kèm điều kiện đi lại, thường chỉ cho phép ra vào trong một khoảng thời gian ban đầu. Permanent resident visa (PRV) bỏ hẳn giới hạn đó: ra vào New Zealand không thời hạn. Để chuyển từ resident visa sang PRV, bạn thường phải giữ resident visa ít nhất 2 năm và chứng minh cam kết với New Zealand theo một trong các tiêu chí của INZ.
Phân biệt hai tầng này quan trọng không kém việc lấy được resident visa, vì người không để ý điều kiện đi lại có thể bị kẹt ở nước ngoài khi điều kiện hết hạn. Bài này giải thích từng tầng, các tiêu chí cam kết với New Zealand, cách xử lý khi điều kiện đi lại đã hết, và mối quan hệ đặc biệt giữa New Zealand và Úc mà người định cư hai nước nên biết. Nguồn chính thức: immigration.govt.nz.
Resident visa và permanent resident visa: so sánh
Khung chung tại thời điểm viết; điều kiện cụ thể ghi trên visa của từng người.
| Tiêu chí | Resident visa | Permanent resident visa |
|---|---|---|
| Ở, làm, học ở New Zealand | Không giới hạn thời gian | Không giới hạn thời gian |
| Đi ra và vào lại | Theo điều kiện đi lại ghi trên visa, thường giới hạn trong khoảng thời gian ban đầu (phổ biến 24 tháng kể từ lần nhập cảnh đầu với tư cách resident) | Không giới hạn |
| Điều kiện kèm theo | Có thể có điều kiện riêng tuỳ diện (ví dụ một số diện đầu tư, doanh nhân) | Không có điều kiện đi lại |
| Cách có | Được cấp qua các diện thường trú (Skilled Migrant, Green List, gia đình…) | Nộp sau khi giữ resident visa, đáp ứng tiêu chí |
| Quyền lợi xã hội | Phần lớn quyền lợi y tế công, giáo dục như người thường trú; một số trợ cấp có thời gian chờ | Như resident visa |
Từ bảng có thể thấy, khác biệt giữa hai tầng chủ yếu nằm ở quyền đi lại. Một người sống liên tục ở New Zealand có thể thấy resident visa và PRV gần như giống nhau trong đời sống hằng ngày. Khác biệt chỉ lộ ra khi bạn muốn ở nước ngoài lâu, ví dụ về Việt Nam chăm cha mẹ, làm việc ở Úc, hay đi công tác dài ngày.
Điều kiện đi lại của resident visa vận hành ra sao
Khi được cấp resident visa lần đầu, visa thường kèm điều kiện đi lại cho phép bạn ra vào New Zealand nhiều lần trong một khoảng thời gian nhất định, phổ biến là 24 tháng tính từ lần đầu bạn nhập cảnh với tư cách resident (hoặc từ ngày cấp nếu bạn đang ở New Zealand). Ngày cụ thể ghi trong thư cấp visa và trong eVisa của bạn; đây là ngày nên ghi lại ngay khi nhận.
Trong thời hạn đó, bạn ra vào bình thường. Hết thời hạn, nếu bạn đang ở New Zealand, bạn vẫn là resident, vẫn ở và làm việc như cũ. Nếu bạn đi ra nước ngoài sau khi điều kiện hết hạn, bạn không thể quay lại bằng resident visa đó. Đây chính là chỗ nhiều người lầm tưởng giống Úc: tình trạng không hết, nhưng quyền vào lại thì có hạn.
Nếu điều kiện đi lại đã hết hoặc sắp hết mà bạn chưa đủ điều kiện xin PRV, có thể xin điều chỉnh điều kiện đi lại (variation of travel conditions) để có thêm thời hạn vào lại. Việc này có xét hồ sơ và có lệ phí, nên lập kế hoạch trước để không bị động.
Một thói quen nhỏ mà có ích: đặt nhắc lịch trước ngày hết điều kiện đi lại khoảng sáu tháng. Tới lúc đó, đếm số ngày bạn đã có mặt ở New Zealand trong từng năm, xem mình đã gần đủ tiêu chí PRV nào, và quyết định nên xin PRV ngay khi đủ 2 năm hay cần xin điều chỉnh điều kiện đi lại trước một chuyến đi dài.
Các tiêu chí cam kết với New Zealand để xin PRV
Thời gian có mặt ở New Zealand. Tiêu chí phổ biến nhất: trong 2 năm giữ resident visa, bạn có mặt ở New Zealand đủ số ngày quy định trong mỗi năm, thường là 184 ngày mỗi năm trong hai năm liền trước khi nộp. Người sống và làm việc ổn định ở New Zealand thường đáp ứng tiêu chí này dễ nhất.
Cư trú thuế ở New Zealand. Là cư trú thuế ở New Zealand trong hai năm thuế liền và có mặt ở New Zealand tối thiểu số ngày quy định mỗi năm. Tiêu chí này giúp người phải đi công tác nhiều nhưng vẫn có trung tâm cuộc sống, thu nhập ở New Zealand.
Đầu tư. Có khoản đầu tư ở New Zealand ở mức và thời gian quy định. Mức cụ thể nên kiểm trang INZ; tiêu chí này hợp với người có tài chính lớn.
Kinh doanh. Đã thành lập hoặc mua một doanh nghiệp ở New Zealand hoạt động trong thời gian quy định và mang lại lợi ích cho New Zealand.
Có cơ sở ổn định ở New Zealand. Chứng minh đã đặt cơ sở cuộc sống ở New Zealand (ví dụ sở hữu nhà để ở chính, có việc làm hay gia đình ở đây) kết hợp với thời gian có mặt theo quy định.
Nộp PRV: các bước chung
Hồ sơ PRV nhẹ hơn hồ sơ resident ban đầu vì bạn đã qua các vòng xét chính, nhưng vẫn cần làm cẩn thận.
- Kiểm bạn đã giữ resident visa đủ 2 năm tính tới ngày nộp, và đã tuân thủ mọi điều kiện của resident visa (nếu visa có điều kiện riêng).
- Chọn tiêu chí cam kết phù hợp nhất với hoàn cảnh, đếm số ngày có mặt chính xác từ lịch sử xuất nhập cảnh.
- Chuẩn bị bằng chứng theo tiêu chí: lịch sử đi lại, giấy tờ thuế, hợp đồng làm việc, giấy tờ sở hữu nhà, giấy tờ doanh nghiệp.
- Kiểm nhân thân: nếu đã có tiền án hoặc vấn đề pháp lý sau khi có resident visa, cần khai trung thực.
- Nộp trực tuyến, đóng lệ phí theo mức hiện hành, theo dõi yêu cầu bổ sung.
Lưu ý gia đình: mỗi thành viên có resident visa riêng và thường phải nộp PRV riêng hoặc cùng hồ sơ theo hướng dẫn. Trẻ em sinh ra ở New Zealand khi cha hoặc mẹ là công dân hay người có quyền thường trú vô thời hạn thì có thể là công dân New Zealand từ lúc sinh; điều kiện cụ thể theo Luật Quốc tịch New Zealand.
Quyền lợi thường trú nhân New Zealand ít người biết
Một điểm khác biệt đáng chú ý của New Zealand so với nhiều nước: người có resident visa hoặc PRV được đăng ký và bỏ phiếu trong bầu cử quốc gia sau khi đã sống ở New Zealand liên tục ít nhất một năm vào một thời điểm nào đó. Điều kiện chi tiết do Uỷ ban Bầu cử New Zealand quy định. Đây là quyền mà thường trú nhân ở Úc không có.
Thường trú nhân New Zealand cũng được hưởng phần lớn quyền lợi y tế công và giáo dục như công dân, với điều kiện của từng chương trình. Một số khoản trợ cấp xã hội, lương hưu có yêu cầu thời gian cư trú dài, nên đừng giả định có ngay khi được cấp visa. Vay sinh viên và học phí nội địa cho thường trú nhân cũng có điều kiện riêng về thời gian sống ở New Zealand.
Sau một thời gian cư trú đủ yêu cầu, thường trú nhân có thể xin quốc tịch New Zealand. Yêu cầu bao gồm số ngày có mặt tối thiểu trong 5 năm và trong mỗi năm, ý định tiếp tục sống ở New Zealand, nhân thân và hiểu biết về trách nhiệm công dân. Chi tiết nhập quốc tịch thuộc nhóm bài giữ cư trú và quốc tịch của trang.
Ba gia đình giả định: chọn tiêu chí cam kết nào
Ba trường hợp dưới đây là ví dụ giả định để thấy cách chọn tiêu chí cam kết với New Zealand khi xin PRV. Điều kiện chính xác của từng tiêu chí phải đối chiếu hướng dẫn hiện hành của INZ.
| Gia đình | Hoàn cảnh trong 2 năm giữ resident visa | Tiêu chí hợp lý | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| Gia đình G | Vợ chồng làm việc toàn thời gian ở Auckland, chỉ về Việt Nam ba tuần mỗi dịp Tết | Thời gian có mặt ở New Zealand | Lịch sử xuất nhập cảnh, đếm đủ số ngày mỗi năm |
| Anh H | Kỹ sư làm cho công ty New Zealand, đi công tác các nước nhiều tháng mỗi năm, nhà và gia đình ở Wellington | Cư trú thuế, hoặc cơ sở ổn định | Giấy tờ thuế hai năm, hợp đồng làm việc, giấy tờ nhà, số ngày có mặt tối thiểu |
| Bà I | Về Việt Nam chăm mẹ bệnh gần trọn năm thứ hai | Có thể chưa đạt tiêu chí nào | Xin điều chỉnh điều kiện đi lại trước khi hết hạn, chờ đủ điều kiện PRV sau |
Trường hợp bà I là tình huống hay gặp ở các gia đình người Việt: lý do về nước rất chính đáng, nhưng tiêu chí PRV không xét lý do mà xét số ngày, thuế, đầu tư hay cơ sở. Điều quan trọng là xử lý điều kiện đi lại trước khi nó hết hạn, thay vì để tới khi đã ở nước ngoài mới tính. Với anh H, nên đếm thử theo cả hai tiêu chí và chọn tiêu chí có bằng chứng mạnh hơn.
New Zealand và Úc: đi lại giữa hai nước
Hai nước có thoả thuận đi lại đặc biệt (Trans-Tasman Travel Arrangement). Công dân New Zealand sang Úc thường được cấp visa diện đặc biệt (Special Category Visa, subclass 444) khi nhập cảnh, cho phép sống và làm việc ở Úc. Từ tháng 7/2023, công dân New Zealand sống ở Úc đủ 4 năm có thể xin thẳng quốc tịch Úc mà không cần qua visa thường trú như trước. Đây là lý do một số người Việt chọn định cư New Zealand, nhập quốc tịch, rồi có thêm lựa chọn sống ở Úc.
Chiều ngược lại, công dân Úc và thường trú nhân Úc có quyền đi lại hợp lệ thường được cấp resident visa khi nhập cảnh New Zealand. Tuy nhiên điều kiện cụ thể phụ thuộc tình trạng visa Úc của bạn, nên kiểm trước khi chuyển sang sống lâu dài.
Cần lưu ý chỉ công dân New Zealand mới hưởng quyền sang Úc theo visa 444; người chỉ có resident visa hay PRV New Zealand mà chưa có quốc tịch thì vẫn phải xin visa Úc như người mang hộ chiếu Việt Nam. Nếu gia đình bạn đang cân nhắc lộ trình giữa hai nước, hoặc resident visa sắp hết điều kiện đi lại, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú để được góp ý ban đầu, rồi đối chiếu trang chính thức của INZ và Bộ Nội vụ Úc.
Câu hỏi thường gặp
Resident visa New Zealand có hết hạn không?
Tình trạng resident không hết hạn khi bạn ở trong New Zealand. Phần có hạn là điều kiện đi lại. Nếu bạn ra nước ngoài sau khi điều kiện đi lại hết hạn, bạn không vào lại được bằng visa đó, trừ khi đã có PRV hoặc đã được điều chỉnh điều kiện đi lại.
Giữ resident visa bao lâu thì xin được PRV?
Thường cần giữ resident visa ít nhất 2 năm tính tới ngày nộp, và đáp ứng một trong các tiêu chí cam kết với New Zealand như thời gian có mặt, cư trú thuế, đầu tư, kinh doanh hoặc cơ sở ổn định. Điều kiện chi tiết theo hướng dẫn hiện hành của INZ.
Về Việt Nam lâu khi chỉ có resident visa thì sao?
Nếu bạn ở Việt Nam qua ngày hết điều kiện đi lại mà chưa có PRV, bạn có thể không vào lại được New Zealand bằng resident visa. Khi đó cần xin điều chỉnh điều kiện đi lại, và hồ sơ được xét theo hoàn cảnh. Tốt nhất là tính trước để đủ điều kiện PRV.
Có PRV New Zealand có được sống ở Úc không?
Không tự động. Quyền sống ở Úc qua visa 444 chỉ dành cho công dân New Zealand. Người chỉ có PRV mà chưa nhập quốc tịch New Zealand phải xin visa Úc theo quốc tịch hiện có, như người mang hộ chiếu Việt Nam.
Thường trú nhân New Zealand có được bầu cử không?
Có. New Zealand cho phép người có resident visa hoặc PRV đăng ký và bỏ phiếu trong bầu cử quốc gia sau khi đã sống ở New Zealand liên tục ít nhất một năm vào một thời điểm nào đó. Điều kiện chi tiết theo quy định của Uỷ ban Bầu cử.
PRV có bị huỷ không?
PRV không có điều kiện đi lại, nhưng người có PRV vẫn chưa phải công dân và vẫn chịu luật nhập cư, ví dụ có thể bị xem xét trục xuất trong trường hợp phạm tội nghiêm trọng theo quy định, hoặc khi phát hiện gian dối trong hồ sơ trước đây.