Một hồ sơ EB-5 qua trung tâm vùng thường đi bốn chặng: chọn dự án và chuyển vốn vào tài khoản dự án; nộp đơn I-526E chứng minh khoản đầu tư và nguồn tiền; khi ngày ưu tiên tới lượt thì phỏng vấn thị thực định cư ở lãnh sự hoặc điều chỉnh tình trạng bằng I-485 nếu đang ở Mỹ; cuối cùng nộp đơn I-829 trong 90 ngày trước khi thẻ có điều kiện hai năm hết hạn để nhận thẻ 10 năm. Người đầu tư trực tiếp đi y hệt, chỉ khác mẫu đơn ở chặng hai là I-526.
Mỗi chặng có cơ quan xét khác nhau, giấy tờ khác nhau và một số lỗi đặc trưng có thể làm hồ sơ chậm hàng năm. Bài này đi qua từng chặng theo đúng thứ tự một gia đình người Việt trải qua, kèm những điểm luật năm 2022 thay đổi. Thời gian xét và lệ phí đổi theo từng giai đoạn nên phải kiểm trên uscis.gov và travel.state.gov tại thời điểm nộp.
Chặng một: chuẩn bị trước khi chuyển tiền
Nhiều gia đình bắt đầu bằng việc chọn dự án, nhưng thứ tự an toàn hơn là chuẩn bị hồ sơ nguồn tiền trước, vì đây là phần quyết định có nộp được hay không và mất nhiều thời gian nhất.
- Gặp luật sư di trú đại diện riêng để đánh giá sơ bộ: ai là nhà đầu tư chính, người phụ thuộc gồm ai, tuổi các con, có lý lịch nào cần xử lý, đang ở Mỹ hay ở Việt Nam.
- Gom giấy tờ nguồn tiền: tờ khai thuế, hợp đồng lao động, sổ sách doanh nghiệp, hợp đồng mua bán nhà đất, sao kê ngân hàng nhiều năm, giấy tờ thừa kế hoặc tặng cho.
- Vẽ sơ đồ đường đi của tiền từ nguồn tới tài khoản sẽ chuyển ra nước ngoài, xác định chỗ nào còn thiếu chứng từ để bổ sung trước.
- Chọn dự án và thẩm định độc lập, đọc tài liệu chào bán, thoả thuận góp vốn, thoả thuận ký quỹ cùng luật sư.
- Chuyển tiền đúng quy định ngoại hối Việt Nam qua ngân hàng, giữ toàn bộ chứng từ, ghi nội dung chuyển tiền thống nhất với hồ sơ.
Tiền chuyển xong mà hồ sơ nguồn gốc còn lỗ hổng là tình huống khó gỡ nhất, vì khi đó bạn đã mất quyền kiểm soát dòng tiền và phải giải trình ngược. Chuẩn bị trước vài tháng giúp tránh phần lớn yêu cầu bổ sung chứng cứ sau này.
Chặng hai: đơn I-526E hoặc I-526
Đơn I-526E là đơn của nhà đầu tư qua trung tâm vùng, nộp cho USCIS kèm bằng chứng đã đầu tư hoặc đang đầu tư đủ vốn, bằng chứng nguồn tiền hợp pháp và đường đi của tiền, giấy tờ nhân thân, cùng tham chiếu tới hồ sơ dự án I-956F của trung tâm vùng. Người đầu tư trực tiếp nộp I-526 kèm kế hoạch kinh doanh chi tiết, giấy tờ thành lập doanh nghiệp và bằng chứng về vai trò quản lý của mình.
Ngày USCIS nhận đơn trở thành ngày ưu tiên. Thời gian xét kéo dài từ nhiều tháng đến vài năm tuỳ giai đoạn; USCIS công bố chính sách xét ưu tiên cho dự án nông thôn và thời gian xử lý tham khảo trên trang của mình. Trong thời gian chờ, cơ quan có thể gửi yêu cầu bổ sung chứng cứ, thường xoay quanh nguồn tiền, đường đi của tiền, hoặc đôi khi là chính dự án.
Một điểm mới quan trọng của luật năm 2022: nhà đầu tư đang ở Mỹ hợp pháp có thể nộp đồng thời I-526E và I-485 nếu ngày ưu tiên của nhóm mình đang hiện hành, kèm đơn xin giấy phép làm việc và giấy phép đi lại. Điều này giúp những người đang du học hay làm việc ở Mỹ không phải chờ duyệt I-526E rồi mới điều chỉnh tình trạng. Người ở Việt Nam thì phải chờ duyệt rồi mới chuyển sang khâu lãnh sự.
Chặng ba: nhận thị thực định cư hoặc điều chỉnh tình trạng
Với người ở Việt Nam, sau khi I-526E được duyệt, hồ sơ chuyển sang Trung tâm Thị thực Quốc gia (NVC). Gia đình nộp đơn DS-260 cho từng người, giấy tờ hộ tịch như khai sinh, đăng ký kết hôn, lý lịch tư pháp, khám sức khoẻ tại cơ sở do lãnh sự chỉ định, rồi phỏng vấn tại Tổng Lãnh sự quán Hoa Kỳ ở TP.HCM khi ngày ưu tiên tới lượt và lãnh sự có lịch. Bài về phỏng vấn thị thực định cư ở danh mục Thẻ xanh Mỹ đi sâu vào khâu này.
Ở buổi phỏng vấn EB-5, viên chức lãnh sự có thể hỏi về nguồn tiền, công việc kinh doanh, dự án đã đầu tư và kế hoạch sống ở Mỹ. Câu trả lời phải khớp với hồ sơ đã nộp. Người phụ thuộc cũng có thể được hỏi về quan hệ gia đình. Nếu được chấp thuận, thị thực định cư dán vào hộ chiếu, thường hiệu lực tối đa sáu tháng; khi nhập cảnh Mỹ, cả gia đình trở thành thường trú nhân có điều kiện ngay tại cửa khẩu.
Với người đang ở Mỹ, đơn I-485 được USCIS xét, có thể có phỏng vấn tại văn phòng địa phương. Thẻ xanh có điều kiện được gửi về địa chỉ ở Mỹ. Ngày bắt đầu thẻ có điều kiện là mốc để tính hạn nộp I-829, nên hãy ghi lại chính xác ngày ghi trên thẻ.
Các mốc chính và việc cần làm ở từng mốc
Bảng dưới gom các mốc theo thứ tự thời gian. Khoảng cách giữa các mốc không cố định; đừng dựa vào bất kỳ lời hứa thời gian nào khi lập kế hoạch học tập, công việc của cả nhà.
| Mốc | Cơ quan | Việc cần làm | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Chuyển vốn | Ngân hàng Việt Nam, tài khoản ký quỹ dự án | Chuyển đúng quy định, giữ chứng từ | Chuyển qua người trung gian, không truy được đường đi |
| Nộp I-526E hoặc I-526 | USCIS | Nộp đủ bằng chứng đầu tư và nguồn tiền | Thiếu giấy tờ thuế, giải trình nguồn tiền mâu thuẫn |
| Duyệt đơn | USCIS | Theo dõi thư, trả lời yêu cầu bổ sung đúng hạn | Trả lời trễ hoặc trả lời không đúng câu hỏi |
| NVC hoặc I-485 | Bộ Ngoại giao hoặc USCIS | DS-260, giấy tờ hộ tịch, khám sức khoẻ | Giấy hộ tịch không đúng loại, bản dịch thiếu |
| Nhận thẻ có điều kiện | Cửa khẩu hoặc USCIS | Ghi lại ngày bắt đầu thẻ, cập nhật địa chỉ | Không cập nhật địa chỉ, lỡ thư |
| Nộp I-829 | USCIS | Nộp trong 90 ngày trước hạn thẻ hai năm | Nộp trễ, thiếu bằng chứng việc làm và giữ vốn |
Đọc theo cột cuối sẽ thấy phần lớn lỗi là lỗi hành chính, không phải lỗi điều kiện. Một bảng theo dõi chung cho cả gia đình, ghi ngày nộp, số biên nhận, hạn trả lời, giúp tránh được hầu hết.
Chặng bốn: I-829 và gỡ điều kiện
Đơn I-829 phải nộp trong 90 ngày trước ngày thẻ có điều kiện hết hạn hai năm. Nộp sớm hơn thì bị trả lại; nộp trễ mà không có lý do chính đáng thì tư cách thường trú có điều kiện có thể tự động chấm dứt. Khi USCIS nhận đơn đúng hạn, họ gửi thư biên nhận gia hạn hiệu lực thẻ trong một thời gian dài để gia đình tiếp tục sống, làm việc và đi lại hợp pháp trong lúc chờ xét.
Bằng chứng nộp kèm I-829 gồm: bằng chứng vốn đã được đầu tư và duy trì trong thời gian yêu cầu, bằng chứng việc làm đã được tạo ra hoặc sẽ được tạo trong thời gian hợp lý, và với trung tâm vùng là báo cáo của dự án về chi tiêu và việc làm. Luật năm 2022 quy định nhà đầu tư phải giữ vốn trong dự án tối thiểu khoảng hai năm; mốc tính cụ thể cần đọc theo hướng dẫn hiện hành của USCIS.
Nếu USCIS cần thêm thông tin, họ gửi yêu cầu bổ sung chứng cứ hoặc mời phỏng vấn. Trường hợp đơn bị từ chối, tư cách thường trú có điều kiện chấm dứt và hồ sơ có thể được chuyển ra toà di trú, nơi nhà đầu tư vẫn có cơ hội trình bày lại. Đây là kịch bản hiếm nhưng cần biết để chuẩn bị bằng chứng ngay từ đầu.
Trong mô hình trung tâm vùng, phần lớn bằng chứng do dự án cung cấp, nên chất lượng báo cáo của trung tâm vùng quyết định số phận đơn. Hãy hỏi trước dự án sẽ cung cấp những gì cho I-829, vào thời điểm nào, và họ đã làm điều đó cho các nhà đầu tư trước ra sao. Khi I-829 được duyệt, cả gia đình nhận thẻ xanh 10 năm và tính tiếp thời gian cư trú để nhập tịch từ ngày bắt đầu thẻ có điều kiện.
Những tình huống làm thay đổi kế hoạch giữa chừng
Thứ nhất là thay đổi người phụ thuộc: sinh thêm con, ly hôn, con kết hôn. Con sinh sau khi nhà đầu tư đã có thẻ có điều kiện thì theo quy định riêng; con kết hôn trước khi nhập cảnh mất tư cách phụ thuộc; ly hôn trước khi gỡ điều kiện thì người phối ngẫu vẫn có cách nộp riêng nhưng phức tạp. Mỗi thay đổi nên báo luật sư ngay.
Thứ hai là dự án thay đổi: chủ dự án đổi kế hoạch, trung tâm vùng bị chấm dứt, dự án chậm tiến độ. Luật năm 2022 có một số cơ chế giúp nhà đầu tư giữ tư cách đơn khi phải đầu tư lại, nhưng điều kiện và thời hạn rất chặt. Thứ ba là vắng mặt khỏi Mỹ quá lâu khi đã có thẻ có điều kiện: thẻ này đòi nghĩa vụ cư trú như thẻ thường, đi Việt Nam dài ngày mà không có giấy phép tái nhập có thể bị nghi ngờ từ bỏ cư trú.
Thứ năm là con sắp quá tuổi. Tuổi của con được tính theo cơ chế bảo vệ tuổi trẻ em, trong đó thời gian đơn I-526E nằm chờ xét được trừ bớt khỏi tuổi thật khi ngày ưu tiên tới lượt. Nhưng sau khi ngày ưu tiên đã hiện hành, gia đình thường phải chủ động tiến hành thủ tục trong một khoảng thời gian nhất định để giữ được tuổi đã tính. Gia đình có con lớn nên nhờ luật sư tính trước mốc này ngay từ lúc nộp đơn, vì sai một bước có thể khiến con phải tách ra làm hồ sơ riêng.
Thứ tư là thay đổi chính sách: mức vốn điều chỉnh, thời hạn cấp phép trung tâm vùng, lệ phí. Người đã nộp đơn thường được giữ theo quy định lúc nộp ở nhiều điểm, nhưng không phải mọi điểm. Nếu muốn có người cùng lập bảng theo dõi các mốc cho cả gia đình, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú; quy trình chính thức vẫn đọc trên uscis.gov.
Câu hỏi thường gặp
Có thể nộp I-526E trước khi chuyển đủ tiền không?
Thông thường nhà đầu tư phải đã đầu tư hoặc đang trong quá trình đầu tư thật sự, tức tiền đã chuyển vào tài khoản dự án hoặc ký quỹ theo điều kiện được chấp nhận. Cam kết chuyển trong tương lai không đủ. Dự án thường yêu cầu tiền vào tài khoản ký quỹ trước khi luật sư nộp đơn.
I-526E bị từ chối thì có lấy lại tiền không?
Phụ thuộc thoả thuận ký quỹ và thoả thuận góp vốn. Nhiều dự án cam kết hoàn vốn khi đơn bị từ chối, trừ một phần phí; một số khác đã giải ngân tiền vào dự án nên hoàn chậm hoặc có điều kiện. Đọc kỹ điều khoản hoàn tiền trước khi ký và hỏi lịch sử hoàn tiền thực tế của dự án.
Thẻ có điều kiện có được đi lại và làm việc như thẻ thường không?
Có. Thường trú nhân có điều kiện có quyền sống, làm việc, đi học và đi lại như thường trú nhân thông thường, cũng chịu nghĩa vụ cư trú và thuế như vậy. Khác biệt là phải gỡ điều kiện đúng hạn bằng I-829, nếu không tư cách có thể chấm dứt.
Thời gian thẻ có điều kiện có được tính vào thời gian nhập tịch không?
Có. Thời gian cư trú với thẻ có điều kiện được tính vào thời gian thường trú để nhập tịch, thường là năm năm với người không kết hôn với công dân Mỹ. Tuy nhiên đơn nhập tịch chỉ được duyệt khi I-829 đã được duyệt, nên nếu I-829 chậm thì nhập tịch cũng chờ.
Có cần luật sư riêng nếu dự án đã có luật sư?
Nên có. Luật sư của dự án đại diện cho dự án hoặc trung tâm vùng, không phải cho bạn. Khi lợi ích của bạn và dự án khác nhau, ví dụ lúc cần hoàn tiền hay khi dự án chậm, bạn cần người đứng về phía mình đọc hợp đồng và hồ sơ.
Đang du học Mỹ thì nộp đồng thời I-526E và I-485 có lợi gì?
Nếu ngày ưu tiên của nhóm bạn đang hiện hành, nộp đồng thời giúp bạn ở lại Mỹ chờ xét, xin được giấy phép làm việc và đi lại, không phụ thuộc vào thị thực du học nữa. Tuy vậy cần cân nhắc rủi ro nếu I-526E bị từ chối và tình trạng du học đã hết hạn; nên tính cùng luật sư.