Thẻ thường trú Canada thường có hạn năm năm. Thẻ hết hạn không làm bạn mất tư cách thường trú, nhưng hãng hàng không sẽ không cho bạn lên chuyến bay về Canada nếu không có thẻ còn hạn hoặc giấy thông hành thường trú (Permanent Resident Travel Document, PRTD). Người đang ở Canada thì nộp hồ sơ gia hạn thẻ trên cổng của IRCC, nên nộp khi thẻ còn chưa tới chín tháng hiệu lực. Người đang ở nước ngoài mà thẻ hết hạn hoặc bị mất thì phải xin PRTD, và đó cũng là lúc nghĩa vụ cư trú 730 ngày được xét.
Bài này tách hai tình huống, ở trong và ở ngoài Canada, vì quy trình và rủi ro khác nhau hoàn toàn. Các chi tiết như phí, thời gian xử lý, quy cách ảnh thay đổi theo thời gian; trang hướng dẫn trên canada.ca là nguồn cuối cùng.
Thẻ PR và PRTD: hai loại giấy tờ khác nhau
Nhiều người nhầm PRTD là "thẻ PR tạm". Thật ra đó là hai giấy tờ khác hẳn về mục đích và nơi xin:
| Tiêu chí | Thẻ PR | PRTD |
|---|---|---|
| Dạng | Thẻ nhựa có ảnh | Nhãn thị thực dán vào hộ chiếu |
| Xin khi nào | Thẻ sắp hết hạn, đã hết hạn, bị mất, đổi tên, hoặc chưa nhận được thẻ sau landing | Đang ở ngoài Canada và không có thẻ còn hạn |
| Nộp từ đâu | Phải đang ở Canada, có địa chỉ ở Canada | Từ nước ngoài, qua cổng trực tuyến của IRCC và cơ quan thị thực |
| Dùng để | Chứng minh tư cách trong nhiều năm, đi lại nhiều lần | Thường chỉ để về Canada một lần |
| Có xét nghĩa vụ cư trú | Có thể bị chuyển xét nếu số ngày khai không đủ | Có, đây là trọng tâm của hồ sơ |
Sau khi về Canada bằng PRTD, nếu thẻ đã hết hạn thì bạn vẫn cần nộp hồ sơ gia hạn thẻ để có giấy tờ cho lần đi sau. PRTD không thay thế thẻ dài hạn.
Cũng cần phân biệt với COPR: giấy xác nhận thường trú cấp lúc landing không phải giấy tờ đi lại lâu dài. Người mới landing, rời Canada trước khi nhận được thẻ đầu tiên, thường cũng phải xin PRTD để quay lại bằng đường hàng không.
Gia hạn thẻ khi đang ở Canada
Nhiều năm trước hồ sơ gia hạn nộp bằng giấy qua đường bưu điện; hiện nay IRCC có cổng nộp trực tuyến. Trình tự chung như sau:
- Chọn thời điểm nộp: khi thẻ còn chưa tới chín tháng hiệu lực, hoặc đã hết hạn. Nộp sớm hơn có thể bị trả lại, trừ trường hợp mất thẻ hay đổi thông tin.
- Tự đếm ngày cư trú trong năm năm gần nhất theo cách đếm ở bài nghĩa vụ cư trú; hồ sơ yêu cầu khai các chuyến đi.
- Chuẩn bị ảnh đúng quy cách ảnh thẻ PR của IRCC; ảnh sai quy cách là lý do trả hồ sơ phổ biến.
- Chuẩn bị giấy tờ: hộ chiếu dùng trong năm năm qua, bằng chứng địa chỉ, giấy tờ nhân thân, giấy tờ đổi tên nếu có.
- Nộp hồ sơ và phí trên cổng trực tuyến, rồi theo dõi tài khoản.
- Nhận thẻ qua đường bưu điện về địa chỉ ở Canada hoặc được mời tới văn phòng IRCC để nhận, tuỳ trường hợp.
Trong thời gian chờ, bạn vẫn là thường trú nhân với đầy đủ quyền. Nếu phải đi nước ngoài gấp khi chưa có thẻ, cần tính kỹ: quay về có thể phải xin PRTD. IRCC có cơ chế xét khẩn trong một số trường hợp như người thân bệnh nặng hay công việc bắt buộc, với điều kiện và bằng chứng riêng.
Đang ở nước ngoài mà thẻ hết hạn: xin PRTD
Người đang ở Việt Nam hoặc bất cứ nước nào ngoài Canada, không có thẻ còn hạn, muốn bay về Canada thì phải xin PRTD. Hồ sơ nộp trực tuyến, kèm hộ chiếu, ảnh, giấy tờ nhân thân và quan trọng nhất là bằng chứng đáp ứng nghĩa vụ cư trú: danh sách các chuyến đi, bằng chứng có mặt ở Canada đủ ngày, hoặc bằng chứng thuộc ngoại lệ.
Nếu bạn thiếu ngày, đơn PRTD có chỗ để trình bày lý do nhân đạo và từ thiện. Viên chức có thể chấp nhận cấp PRTD dù thiếu ngày khi lý do thuyết phục, hoặc từ chối và kết luận bạn không đáp ứng nghĩa vụ. Quyết định từ chối có thể kháng cáo lên IAD trong thời hạn ghi trong thư; trong một số trường hợp IAD còn cho phép bạn về Canada để tham dự phiên kháng cáo.
Thời gian xử lý PRTD thay đổi theo văn phòng và theo thời điểm, nên người có thẻ sắp hết hạn trong lúc ở nước ngoài dài ngày nên về Canada gia hạn trước khi đi. Đây là cách đơn giản nhất để tránh phải xin PRTD.
Một lựa chọn khác mà một số người biết: thường trú nhân có quyền nhập cảnh Canada qua cửa khẩu đường bộ dù không có thẻ còn hạn, ví dụ bay tới Mỹ rồi đi vào Canada bằng xe. Cách này đòi hỏi bạn có thị thực Mỹ hợp lệ, và viên chức ở cửa khẩu vẫn có quyền xét nghĩa vụ cư trú như ở mọi nơi khác; nó không phải đường tắt để tránh bị xét.
Ảnh, chữ ký và giấy tờ: chuẩn bị từ Việt Nam hay ở Canada
Ảnh cho thẻ PR có quy cách riêng do IRCC công bố: kích thước khung, tỉ lệ khuôn mặt, nền trơn màu sáng, ánh sáng đều, không đeo kính trong đa số trường hợp, biểu cảm trung tính. Hiệu ảnh ở Canada quen làm ảnh theo quy cách này; ảnh chụp ở Việt Nam cũng dùng được nếu đúng thông số, nhưng nhiều tiệm quen khổ ảnh hộ chiếu Việt Nam nên cần đưa thông số cụ thể cho thợ.
Với hồ sơ PRTD từ Việt Nam, bạn chuẩn bị bản scan hộ chiếu Việt Nam đang dùng và các hộ chiếu cũ trong năm năm, bằng chứng thời gian có mặt ở Canada như hợp đồng thuê nhà, phiếu lương, giấy khai thuế, hồ sơ học tập, lịch sử khám bệnh. Bằng chứng nào có ngày tháng cụ thể và do bên thứ ba cấp thì có giá trị hơn lời khai.
Giấy tờ tiếng Việt như giấy xác nhận bệnh viện của người thân, giấy chứng tử, giấy xác nhận chăm sóc phải được dịch sang tiếng Anh hoặc tiếng Pháp theo quy định dịch thuật của IRCC. Người dịch không được là chính người nộp hồ sơ hay người thân trong gia đình, trừ khi họ là dịch giả được chứng nhận.
Lập lịch giấy tờ cho thường trú nhân hay đi lại
Người thường xuyên đi lại giữa Canada và Việt Nam nên quản lý giấy tờ như quản lý một dự án nhỏ. Ghi lại ba mốc: ngày hết hạn thẻ PR, ngày hết hạn hộ chiếu Việt Nam, và ngày mà cửa sổ năm năm của bạn sẽ tụt dưới 730 ngày nếu không quay lại.
Quy tắc đơn giản: nếu thẻ PR sẽ hết hạn trong vòng một năm, hãy gia hạn trước chuyến đi dài. Nếu hộ chiếu Việt Nam sắp hết hạn, làm hộ chiếu mới tại cơ quan đại diện Việt Nam ở Canada hoặc khi về Việt Nam, rồi kiểm xem có cần cập nhật số hộ chiếu với IRCC cho các hồ sơ đang chờ không. Và nếu đang dự định nhập quốc tịch Canada, tính luôn yêu cầu ngày có mặt cho quốc tịch, vì ngưỡng đó cao hơn nghĩa vụ cư trú.
Với gia đình có nhiều thành viên là thường trú nhân, mỗi người có thẻ, hộ chiếu và số ngày riêng. Một bảng chung cho cả nhà, mỗi người một dòng, giúp tránh tình huống cả nhà đã tới sân bay mới phát hiện thẻ của con hết hạn từ tháng trước. Đặt lời nhắc trước hạn thẻ khoảng chín đến mười tháng, tức là đúng lúc được phép nộp gia hạn, là đủ để hồ sơ có thời gian xử lý.
Mất thẻ, thẻ hỏng, đổi tên, chưa nhận được thẻ
Mất hoặc bị trộm thẻ ở Canada. Nộp hồ sơ xin thẻ thay thế; nên trình báo với cảnh sát địa phương nếu bị trộm để có biên bản. Thẻ cũ sẽ bị huỷ hiệu lực khi thẻ mới được cấp; nếu tìm lại được thì không dùng thẻ cũ nữa.
Mất thẻ khi ở nước ngoài. Xin PRTD để về, rồi xin thẻ thay thế khi đã ở Canada. Trình báo mất giấy tờ tại nơi mất để có giấy xác nhận, kèm vào hồ sơ PRTD.
Thẻ hỏng hoặc thông tin sai. Nếu sai do lỗi của IRCC, có thể xin sửa và thường không mất phí; nếu thẻ hỏng do sử dụng, nộp hồ sơ thay thẻ như bình thường.
Đổi tên. Người đổi tên sau kết hôn hoặc theo quyết định pháp lý muốn thẻ mang tên mới phải nộp giấy tờ chứng minh việc đổi tên hợp pháp. Tên trên thẻ PR nên khớp tên trên hộ chiếu đang dùng để tránh rắc rối khi đi lại.
Chưa nhận được thẻ sau landing. Thẻ đầu tiên được gửi về địa chỉ ở Canada mà bạn khai. Nếu đổi địa chỉ trước khi nhận, cần cập nhật với IRCC. Thẻ không nhận được trong thời gian quy định và bị trả về IRCC có thể bị huỷ, khi đó phải nộp hồ sơ lại.
Những lỗi khiến hồ sơ gia hạn hoặc PRTD bị trả lại
Phần lớn hồ sơ bị trả lại hay bị chậm vì những lỗi có thể tránh được trong một buổi kiểm tra kỹ:
- Ảnh không đúng quy cách: sai kích thước, nền không đúng, ảnh chụp bằng điện thoại không đạt chuẩn, ảnh quá cũ.
- Khai chuyến đi thiếu hoặc lệch với dấu hộ chiếu và lịch sử xuất nhập cảnh; nếu không nhớ chính xác, ghi rõ và giải thích thay vì đoán.
- Không nộp đủ các trang hộ chiếu theo yêu cầu, hoặc thiếu hộ chiếu cũ đã dùng trong năm năm.
- Nộp gia hạn quá sớm khi thẻ còn trên chín tháng mà không có lý do đặc biệt.
- Bằng chứng địa chỉ yếu, ví dụ dùng địa chỉ của người quen mà không thật sự sống ở đó.
- Không cập nhật địa chỉ khi chuyển nhà trong lúc chờ, khiến thẻ bị gửi tới nơi cũ.
Khi không chắc về cách khai một khoảng thời gian ở nước ngoài, hãy trình bày trung thực và kèm giải thích. Khai sai để có vẻ đủ ngày nguy hiểm hơn nhiều so với thừa nhận thiếu ngày rồi đưa lý do nhân đạo.
Nếu bạn muốn nhờ người xem lại hồ sơ gia hạn thẻ hay hồ sơ PRTD trước khi nộp, có thể gửi câu hỏi qua biểu mẫu tư vấn miễn phí trên trang Vĩnh Trú; phần trả lời gửi qua email và không cam kết kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ PR hết hạn rồi có bị phạt không?
Không có hình phạt cho việc giữ thẻ hết hạn khi bạn ở trong Canada. Bạn vẫn là thường trú nhân, vẫn được sống, làm việc và hưởng các quyền như cũ. Bất tiện chính là khi đi nước ngoài và cần chứng minh tư cách để quay về.
Có được dùng thẻ PR hết hạn để đi Mỹ không?
Thẻ PR không phải giấy tờ cho phép vào Mỹ; người Việt có PR Canada vẫn cần thị thực Mỹ trên hộ chiếu Việt Nam. Thẻ hết hạn cũng có thể gây khó khi quay lại Canada bằng đường hàng không, nên gia hạn trước khi đi.
Đang chờ gia hạn thẻ có đi nước ngoài được không?
Được, nhưng nếu thẻ cũ đã hết hạn thì khi về phải có PRTD, trừ khi vào bằng đường bộ. Nếu thẻ cũ còn hạn trong suốt chuyến đi thì có thể dùng. Hãy kiểm thời gian xử lý trước khi đặt vé.
PRTD có hiệu lực bao lâu?
PRTD thường được cấp để dùng cho một lần nhập cảnh và có hạn ngắn, ghi trên nhãn dán. Sau khi về Canada, cần nộp hồ sơ xin thẻ PR mới nếu thẻ cũ đã hết hạn. Thời hạn cụ thể do viên chức quyết định theo từng hồ sơ.
Con nhỏ là thường trú nhân có cần gia hạn thẻ riêng không?
Có. Mỗi thường trú nhân, kể cả trẻ em, có thẻ riêng và hồ sơ gia hạn riêng, do cha mẹ hoặc người giám hộ ký thay. Ảnh của trẻ cũng phải đúng quy cách và phản ánh diện mạo hiện tại.
Nhập quốc tịch rồi có cần trả lại thẻ PR không?
Khi thành công dân, bạn không còn là thường trú nhân và thẻ PR không còn giá trị. Hướng dẫn hiện hành của IRCC về việc xử lý thẻ cũ được thông báo trong quá trình nhập tịch; từ đó bạn đi lại bằng hộ chiếu Canada.