Visa 190 (Skilled Nominated) là visa thường trú tay nghề có đề cử của một bang hoặc vùng lãnh thổ Úc, cho thêm 5 điểm; visa 491 (Skilled Work Regional) là visa tạm trú 5 năm cho người được bang đề cử hoặc người thân đủ điều kiện bảo lãnh, cho thêm 15 điểm, buộc sống và làm việc ở vùng regional, và sau 3 năm đáp ứng điều kiện thì được nộp visa thường trú 191. Cả hai vẫn dùng thang điểm 65 và nộp EOI trên SkillSelect.
Hai visa này là đường chính của rất nhiều người Việt lên PR Úc, nhất là những hồ sơ không đủ điểm cạnh tranh cho visa 189 độc lập. Đổi lại, bạn nhận một phần cam kết với nơi sẽ sống. Bài này so sánh 190 và 491, giải thích "vùng regional" thực ra rộng hơn nhiều người nghĩ, các nghĩa vụ đi kèm đề cử, và điều kiện để từ 491 lên 191.
So sánh nhanh visa 190, 491 và 191
Thông tin dưới đây là khung chung tại thời điểm viết; điều kiện chi tiết và mức thu nhập yêu cầu được Bộ Nội vụ cập nhật, nên kiểm trang chính thức trước khi lập kế hoạch.
| Tiêu chí | Visa 190 | Visa 491 | Visa 191 |
|---|---|---|---|
| Loại visa | Thường trú | Tạm trú, tối đa 5 năm | Thường trú |
| Điểm cộng | +5 từ đề cử | +15 từ đề cử hoặc người thân bảo lãnh | Không xét điểm |
| Ai đề cử, bảo lãnh | Bang hoặc vùng lãnh thổ | Bang/vùng lãnh thổ, hoặc người thân đủ điều kiện sống ở vùng regional | Không cần đề cử mới |
| Nơi sống | Cam kết với bang đề cử theo yêu cầu của bang | Bắt buộc sống, làm việc, học tập ở vùng regional được chỉ định | Tự do |
| Điều kiện chính | Nghề trong danh sách của bang, đủ điểm, thẩm định, tiếng Anh | Như 190, cộng nghề phù hợp với danh sách cho 491 | Đã giữ 491 (hoặc 494) và đáp ứng điều kiện sống, thu nhập ở vùng regional ít nhất 3 năm |
Một cách nhìn đơn giản: 190 là PR ngay nhưng cạnh tranh hơn; 491 dễ được đề cử hơn và cho nhiều điểm hơn, nhưng bạn trả giá bằng 3 năm sống ở vùng regional với điều kiện thu nhập. Với người dưới mức điểm của 190, 491 thường là cửa thực tế nhất trong nhóm tay nghề chấm điểm.
"Vùng regional" rộng hơn bạn nghĩ
Nhiều người nghe "regional" là hình dung thị trấn nhỏ giữa đồng cỏ. Thực tế, theo định nghĩa của Bộ Nội vụ dùng cho các visa vùng, toàn bộ nước Úc được coi là regional trừ ba thành phố lớn nhất là Sydney, Melbourne và Brisbane. Các thành phố như Perth, Adelaide, Gold Coast, Sunshine Coast, Newcastle, Wollongong, Geelong, Hobart, Canberra, Darwin được xếp vào nhóm thành phố regional, còn các vùng khác là trung tâm vùng và vùng sâu hơn.
Điều này mở ra những lựa chọn khá dễ sống: một thủ phủ bang có đủ trường đại học, bệnh viện, cộng đồng người Việt và việc làm chuyên môn, mà vẫn thoả điều kiện vùng. Tuy nhiên mỗi bang tự quyết đề cử cho vùng nào của mình, và một số đề cử 491 có điều kiện riêng về nơi sống trong bang.
Định nghĩa vùng có thể thay đổi và áp theo mã bưu chính. Trước khi nhận việc, thuê nhà hay mua nhà, hãy kiểm mã bưu chính của nơi đó có thuộc danh sách vùng được chỉ định không. Sống ở rìa một thành phố lớn, ngay ngoài ranh giới, có thể khác hẳn sống bên trong ranh giới về mặt điều kiện visa, dù chỉ cách vài cây số.
Xin đề cử của bang: quy trình thường gặp
Mỗi bang có cổng và cách làm riêng; một số bang chọn thẳng từ SkillSelect, số khác yêu cầu nộp đăng ký quan tâm riêng. Khung dưới là các bước chung nhất.
- Đọc danh sách nghề và tiêu chí của từng bang cho chương trình năm tài khoá hiện tại; nhiều bang mở và đóng chương trình theo đợt.
- Nộp EOI trên SkillSelect, chọn visa 190 và/hoặc 491, chọn bang mong muốn.
- Nếu bang yêu cầu, nộp hồ sơ đăng ký quan tâm trên cổng của bang, chứng minh đáp ứng tiêu chí (đang sống ở bang, có việc làm, kinh nghiệm, mức lương, kế hoạch định cư ở bang…).
- Nhận lời mời nộp đơn đề cử, nộp hồ sơ đề cử đầy đủ và lệ phí nếu bang thu.
- Được đề cử, nhận thư mời trên SkillSelect, nộp visa trong 60 ngày.
Tiêu chí của bang thường khắt khe hơn chỉ tiêu điểm. Có bang yêu cầu người đang sống ở bang một thời gian nhất định, có bang ưu tiên người có lời mời làm việc trong bang, có bang có luồng riêng cho sinh viên tốt nghiệp từ trường của bang. Người đang ở Việt Nam nên tìm các chương trình mở cho người ở nước ngoài và đọc kỹ điều kiện năng lực tài chính hoặc kinh nghiệm bổ sung nếu có.
Nghĩa vụ đi kèm đề cử
Cam kết sống ở bang. Khi nhận đề cử 190, bạn thường cam kết sống ở bang đề cử một thời gian nhất định, phổ biến là vài năm đầu. Với 190, cam kết này là yêu cầu của bang, visa thường trú không có điều kiện ràng buộc nơi sống như 491; nhưng không giữ cam kết có thể ảnh hưởng tới uy tín khi làm thủ tục sau này, nên đừng nhận đề cử ở nơi bạn không định sống.
Điều kiện bắt buộc của 491. Visa 491 có điều kiện ghi trên visa: phải sống, làm việc, học tập ở vùng regional được chỉ định. Vi phạm có thể dẫn tới huỷ visa và mất đường lên 191. Đây là điều kiện pháp lý chứ không chỉ là lời hứa.
Báo địa chỉ và việc làm. Người giữ 491 có thể được Bộ Nội vụ hoặc bang yêu cầu cung cấp thông tin về nơi ở, nơi làm việc trong thời gian giữ visa. Giữ hợp đồng thuê nhà, bảng lương, hoá đơn tiện ích theo từng năm.
Thành viên gia đình. Vợ chồng và con đi kèm visa 491 cũng phải tuân thủ điều kiện vùng. Vợ chồng đi làm ở thành phố lớn, ngoài vùng chỉ định, có thể vi phạm điều kiện của cả hồ sơ.
Từ 491 lên 191: điều kiện và hồ sơ
Visa 191 (Permanent Residence – Skilled Regional) không xét điểm và không cần đề cử mới. Điều kiện cốt lõi là bạn đã thật sự sống ở vùng regional theo đúng điều kiện visa và có thu nhập đủ mức. Khung chung như sau.
| Điều kiện | Nội dung | Bằng chứng nên giữ |
|---|---|---|
| Đang giữ visa vùng hợp lệ | Đang giữ 491 (hoặc 494), hoặc là thành viên đi kèm | Bản cấp visa, không vi phạm điều kiện |
| Sống, làm việc ở vùng | Đã sống và làm việc ở vùng regional được chỉ định trong thời gian giữ visa | Hợp đồng thuê nhà, hoá đơn, hợp đồng lao động, xác nhận nơi làm |
| Thu nhập chịu thuế tối thiểu | Đạt mức thu nhập chịu thuế yêu cầu trong ít nhất 3 năm thu nhập khi giữ visa vùng | Thông báo thẩm định thuế (notice of assessment) của cơ quan thuế Úc |
| Tuân thủ điều kiện visa | Không vi phạm điều kiện sống, làm việc ở vùng | Lịch sử địa chỉ, việc làm nhất quán |
| Sức khoẻ, nhân thân | Đáp ứng yêu cầu như các visa thường trú khác | Khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp khi được yêu cầu |
Mức thu nhập chịu thuế yêu cầu do Bộ Nội vụ công bố và có thể thay đổi, nên kiểm mức đang áp dụng. Điểm hay vấp: năm thu nhập Úc tính từ 1/7 tới 30/6, và năm đầu bạn tới giữa chừng có thể không đủ mức vì chỉ làm vài tháng. Muốn nộp 191 ngay sau 3 năm, cần tính trước để có đủ ba năm thu nhập đạt mức trong thời gian giữ visa; nhiều người thực tế mất hơn 3 năm vì năm đầu không tính được.
Sống ở vùng regional: chuẩn bị gì trước khi đi
Cuộc sống ở vùng regional có nhịp khác thành phố lớn, và chuẩn bị đúng giúp 3 năm giữ 491 trở thành giai đoạn ổn định thay vì giai đoạn chờ đợi. Trước tiên là việc làm: tìm hiểu ngành chủ lực của vùng (nông nghiệp, khai khoáng, y tế, giáo dục, du lịch, xây dựng) và xem nghề của bạn hay nghề của vợ chồng có chỗ ở đó không. Nhiều thủ phủ bang và thành phố vùng có cộng đồng người Việt, chợ châu Á, cơ sở thờ tự, hội đoàn, giúp gia đình mới đến đỡ lạc lõng.
Thứ hai là nhà ở. Ở một số thành phố vùng, nhà cho thuê khan hiếm vào mùa cao điểm, và chủ nhà thường muốn thấy lịch sử thuê nhà, thu nhập ổn định. Có kế hoạch ở tạm vài tuần đầu và chuẩn bị hồ sơ thuê nhà gọn gàng. Thứ ba là đi lại: ngoài các thành phố lớn, phương tiện công cộng thưa hơn, nên bằng lái xe và một chiếc xe thường là cần thiết; tìm hiểu quy định đổi bằng lái nước ngoài của bang nơi sống.
Cuối cùng là con cái và y tế. Người giữ 491 là visa tạm trú, nên một số quyền lợi như học phí trường công cho con hay các chương trình hỗ trợ của bang có thể khác với thường trú nhân và khác nhau giữa các bang. Kiểm chính sách của bang trước khi đi để tính đúng ngân sách gia đình.
Chọn 190 hay 491: cân nhắc thực tế
Nếu điểm của bạn đủ cạnh tranh cho 190 ở bang mà bạn thật sự muốn sống, 190 rõ ràng tốt hơn: thường trú ngay, gia đình yên tâm sớm, con hưởng quyền lợi của thường trú nhân. Nếu điểm thấp hơn, 491 cho 15 điểm, đủ biến một hồ sơ 60 điểm thành 75; cái giá là ít nhất 3 năm sống ở vùng với điều kiện thu nhập, và trong thời gian đó bạn vẫn là người giữ visa tạm trú.
Hãy hỏi những câu rất đời thường: nghề của bạn có việc ở vùng đó không, mức lương có đủ đạt ngưỡng thu nhập không, vợ chồng có tìm được việc không, con học ở đâu. Một hồ sơ được đề cử 491 mà người nộp không tìm được việc đúng mức ở vùng sẽ rất khó lên 191. Cũng nên tính chuyện người thân bảo lãnh 491: người thân phải là công dân, thường trú nhân hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, đang sống ở vùng chỉ định và có quan hệ thuộc diện được phép.
Trong cả hai trường hợp, kế hoạch tốt là kế hoạch bạn sẵn lòng sống thật, không phải đường tắt để rồi tìm cách về Sydney hay Melbourne. Nếu muốn có người góp ý xem bang nào hợp với nghề và gia đình mình, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú và đối chiếu lại với trang di trú của từng bang.
Câu hỏi thường gặp
Có visa 190 rồi có được chuyển sang bang khác sống không?
Visa 190 là thường trú và không có điều kiện ràng buộc nơi sống như 491. Tuy nhiên bạn đã cam kết với bang đề cử khi nhận đề cử. Không giữ cam kết có thể ảnh hưởng tới đánh giá về tính trung thực khi làm thủ tục sau này. Nếu hoàn cảnh thay đổi thật sự, nên giữ bằng chứng giải thích.
Perth và Adelaide có được tính là regional không?
Theo định nghĩa hiện hành của Bộ Nội vụ dùng cho các visa vùng, Perth và Adelaide thuộc nhóm thành phố regional, vì chỉ Sydney, Melbourne và Brisbane bị loại trừ. Định nghĩa có thể thay đổi và áp theo mã bưu chính, nên kiểm danh sách hiện hành trước khi quyết định nơi sống.
Đang giữ 491 có được đi làm ở Sydney không?
Không, nếu đó là nơi làm việc chính, vì điều kiện visa yêu cầu sống, làm việc và học tập ở vùng regional được chỉ định. Đi công tác ngắn hoặc du lịch thường không vi phạm, nhưng làm việc thường xuyên ngoài vùng có thể dẫn tới huỷ visa và mất đường lên 191.
Người thân nào được bảo lãnh visa 491?
Người thân đủ điều kiện thường gồm cha mẹ, con, anh chị em ruột, cô dì chú bác, cháu, anh chị em họ, ông bà, của người nộp hoặc vợ chồng người nộp, là công dân, thường trú nhân hoặc công dân New Zealand đủ điều kiện, trên 18 tuổi và sống ở vùng chỉ định. Kiểm danh sách quan hệ hiện hành.
Nếu chưa đủ 3 năm thu nhập khi 491 sắp hết hạn thì sao?
Visa 491 có thời hạn 5 năm, đủ để tích 3 năm thu nhập đạt mức nếu bắt đầu đi làm sớm. Nếu đến gần hạn vẫn chưa đủ, các lựa chọn phụ thuộc hoàn cảnh cụ thể và chính sách lúc đó. Đây là lý do nên theo dõi thu nhập chịu thuế từng năm ngay từ năm đầu.
Visa 190 có cần lời mời làm việc không?
Không phải bang nào cũng yêu cầu. Một số bang hoặc luồng đề cử ưu tiên hay bắt buộc có việc làm trong bang, đặc biệt với người đang sống ở Úc. Người ở nước ngoài thường gặp các luồng yêu cầu kinh nghiệm cao hơn hoặc nghề rất thiếu ở bang.