Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan đều cấp thường trú cho người nước ngoài nhưng theo bốn logic khác nhau: Nhật đòi thời gian dài và nghĩa vụ công sạch, có lối tắt bằng điểm nhân lực chất lượng cao; Hàn đi qua các bậc visa với chương trình hội nhập và thu nhập theo ngưỡng; Singapore xét tổng thể không công khai thang điểm; Đài Loan dựa vào số năm và số ngày cư trú mỗi năm. Không nơi nào cho lao động phổ thông tự động lên thường trú chỉ vì ở lâu.
Điểm chung của cả bốn là thường trú không phải quốc tịch, phải giữ thẻ khi đi xa, và nhập tịch thường đòi bỏ quốc tịch Việt Nam. Bài này đặt bốn hệ thống cạnh nhau để gia đình người Việt thấy nơi nào hợp với hoàn cảnh mình, đồng thời giải thích một câu hỏi rất hay gặp: có thường trú rồi về Việt Nam sống dài ngày thì có giữ được không. Chi tiết từng nước đã có ở các bài riêng trong danh mục.
Bốn hệ thống đặt cạnh nhau
Bảng dưới so sánh ở mức nguyên lý. Các mốc thời gian là mốc phổ biến theo hướng dẫn công bố, có thể thay đổi; cần kiểm cơ quan di trú từng nơi trước khi lập kế hoạch.
| Tiêu chí | Nhật Bản | Hàn Quốc | Singapore | Đài Loan |
|---|---|---|---|---|
| Tên tư cách | Vĩnh trú (永住者) | Thường trú F-5 | Permanent Residence | APRC |
| Mốc thời gian diện chung | Khoảng 10 năm, trong đó 5 năm lao động hoặc cư trú | Khoảng 5 năm với tư cách được tính | Không công bố mốc cố định | 5 năm liên tục, mỗi năm trên 183 ngày |
| Lối tắt nổi bật | Điểm nhân lực chất lượng cao: 3 năm hoặc 1 năm | Qua F-2-7 tính điểm, học vị cao | Diện gia đình công dân, Employment Pass | Chuyên gia, Gold Card |
| Yêu cầu tiếng | Không có bài thi bắt buộc ở diện chung | Thường cần hoàn thành KIIP hoặc bài đánh giá | Không có bài thi riêng | Không bắt buộc ở diện chung, có ở nhập tịch |
| Lao động phổ thông | Thực tập kỹ năng, kỹ năng đặc định số 1 không tính vào 5 năm lao động | E-9 không tính, đi qua E-7-4 | Work Permit không thuộc diện nộp | Đi qua nhóm trung cấp từ 2022 |
| Nghĩa vụ đặc biệt | Thuế, lương hưu, bảo hiểm phải đúng hạn | Không nợ thuế, phí bảo hiểm y tế | CPF, nghĩa vụ quân sự với nam | Tuân thủ quy định cư trú |
Đọc bảng theo hàng, bạn sẽ thấy mỗi nơi “khó” ở một chỗ khác nhau. Nhật khó ở thời gian và kỷ luật nghĩa vụ công, Hàn khó ở chuỗi bậc visa, Singapore khó ở tính không đoán trước, Đài Loan khó ở việc phân biệt loại cư trú được tính.
Chọn theo hoàn cảnh: bốn kiểu gia đình thường gặp
Kỹ sư trẻ, có bằng đại học, tiếng tốt. Nhật với hệ điểm nhân lực chất lượng cao và Hàn với F-2-7 là hai con đường có tiêu chí khá rõ, tự tính được. Singapore có thị trường việc làm chuyên môn quốc tế, nói tiếng Anh, nhưng xét PR không công khai. Đài Loan có Gold Card cho chuyên gia, lợi thế với người có chuyên môn công nghệ.
Lao động có tay nghề đang làm phổ thông. Cả bốn nơi đều không cho lên thường trú trực tiếp. Nhật có bậc kỹ năng đặc định số 2, Hàn có E-7-4, Đài Loan có nhóm trung cấp; Singapore gần như đóng với Work Permit. Ở đâu cũng cần thi tay nghề, học tiếng và giữ hồ sơ sạch.
Người kết hôn với công dân nước sở tại. Cả bốn nơi đều có diện vợ chồng với thời gian ngắn hơn diện chung. Câu hỏi lớn hơn thường là nên dừng ở thường trú hay nhập tịch, vì nhập tịch ở cả bốn nơi thường đi kèm việc mất quốc tịch Việt Nam hoặc các điều kiện đặc biệt.
Gia đình có con trai sắp đến tuổi trưởng thành. Singapore đặt nghĩa vụ quân sự cho nam PR, nhất là con trai được PR theo cha mẹ. Đây là điểm phải tính trước khi nộp. Ba nơi còn lại không áp nghĩa vụ quân sự cho người thường trú nước ngoài theo cách đó, nhưng nhập tịch thì có thể khác.
Có thường trú rồi về Việt Nam dài ngày: giữ thẻ thế nào
Đây là câu hỏi của rất nhiều người đã có thẻ: cha mẹ ở quê già yếu, muốn về chăm vài tháng hay vài năm. Nguyên tắc chung của cả bốn nơi là thường trú gắn với việc thật sự sống ở đó, và mỗi nơi có cơ chế cho phép vắng mặt có giới hạn. Ở Nhật, người vĩnh trú rời Nhật dưới một năm có thể dùng cơ chế tái nhập cảnh đặc biệt; đi lâu hơn phải xin giấy phép tái nhập cảnh trước, với thời hạn tối đa nhiều năm theo luật. Ở quá hạn giấy phép là mất vĩnh trú.
Ở Hàn Quốc, người mang F-5 được miễn giấy phép tái nhập cảnh trong một khoảng thời gian dài hơn người nước ngoài thông thường; đi quá khoảng đó cần xin phép trước. Ở Singapore, PR phải có giấy phép tái nhập cảnh còn hạn mỗi khi ở ngoài, và việc gia hạn giấy phép phụ thuộc mức độ gắn bó, nên sống chủ yếu ở nước ngoài có thể không được gia hạn. Ở Đài Loan, luật có quy định về thời gian cư trú tối thiểu hoặc vắng mặt tối đa với người có APRC, kèm ngoại lệ, nhóm chuyên gia được nới hơn.
Ngoài quy định thẻ, vắng mặt lâu còn ảnh hưởng tới những thứ khác: đứt mạch cư trú nếu sau này muốn nhập tịch, nghĩa vụ thuế và bảo hiểm vẫn có thể phát sinh, quyền lợi lương hưu, y tế. Trước khi về dài ngày, hãy xin giấy phép đúng loại, sắp xếp người nhận thư tại nước sở tại, cài trích tự động các khoản phải đóng, và ghi rõ ngày đi về.
Thuế và bảo hiểm: điều kiện xuyên suốt ở cả bốn nơi
Một xu hướng chung ở châu Á những năm gần đây là đưa việc tuân thủ thuế và bảo hiểm xã hội vào trung tâm của xét thường trú. Nhật yêu cầu nghĩa vụ công được thực hiện đúng hạn và đã sửa luật năm 2024 để có thể thu hồi vĩnh trú của người cố ý không nộp. Hàn Quốc buộc người nước ngoài cư trú dài hạn tham gia bảo hiểm y tế quốc gia từ năm 2019 và xem xét nợ phí khi gia hạn. Singapore gắn PR với quỹ CPF. Đài Loan xét tổng thể việc tuân thủ khi xét lợi ích quốc gia.
Hệ quả thực tế cho người Việt: nếu định ở lâu dài tại một nước châu Á, hãy coi thuế và bảo hiểm là một phần của hồ sơ định cư ngay từ năm đầu, không phải việc làm bù trước khi nộp. Giữ biên lai, cài trích tự động, mỗi lần đổi việc hay chuyển nhà thì làm thủ tục liền. Nhiều hồ sơ có thời gian và thu nhập đẹp vẫn bị từ chối chỉ vì vài tháng đóng trễ.
Cũng cần nhớ: ở nhiều nơi, khi đã là cư dân thuế, thu nhập phát sinh ở Việt Nam có thể phải khai tại nước sở tại theo quy định từng nước và hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Đây là phần nên hỏi cơ quan thuế hoặc người làm thuế có chứng chỉ, không tự suy đoán.
Thường trú ở châu Á ngoài bốn nơi trên
Hồng Kông. Người cư trú thông thường liên tục 7 năm theo quy định có thể xin tư cách thường trú nhân Hồng Kông. Thời gian làm giúp việc gia đình theo diện lao động nước ngoài từng được toà án xác định là không tính là cư trú thông thường. Chi tiết do Sở Di trú Hồng Kông quy định.
Thái Lan. Thái Lan có thường trú nhưng theo hạn ngạch hằng năm cho từng quốc tịch, xét chặt và số được cấp ít. Nhiều người nước ngoài sống lâu dài ở Thái bằng các loại thị thực dài hạn chứ không phải thường trú.
Malaysia. Thường trú Malaysia rất hạn chế. Chương trình thị thực dài hạn cho người muốn sống ở Malaysia là thẻ thăm dài hạn, không phải thường trú, nên không dẫn tới quốc tịch.
Trung Quốc đại lục. Thẻ thường trú cho người nước ngoài có tồn tại nhưng điều kiện chặt và số lượng ít, chủ yếu cho đầu tư lớn, chuyên gia cao cấp hoặc thân nhân trực hệ.
Một ví dụ giả định: cùng một người, bốn lộ trình
Để thấy sự khác nhau cụ thể, thử hình dung chị Hà, 26 tuổi, tốt nghiệp kỹ sư công nghệ thông tin ở Việt Nam, tiếng Anh tốt, đang học thêm tiếng Nhật. Đây là ví dụ giả định, chỉ để minh hoạ cách các hệ thống vận hành.
Nếu sang Nhật làm kỹ sư và nhanh chóng đạt điểm nhân lực chất lượng cao nhờ tuổi trẻ, bằng cấp, tiếng Nhật, chị có thể xin vĩnh trú sau khoảng 3 năm, hoặc 1 năm nếu điểm từ 80 trở lên, với điều kiện thuế, lương hưu, bảo hiểm sạch. Nếu sang Hàn, chị đi E-7, rồi F-2-7 khi đủ điểm và học KIIP, rồi F-5 sau thêm vài năm; tổng thời gian thường dài hơn và phụ thuộc tiến độ tiếng Hàn.
Nếu sang Singapore với Employment Pass, chị có thể nộp PR sau khi làm việc ổn định một thời gian, nhưng không ai đoán được kết quả hay thời điểm; có người được ngay lần đầu, có người nộp nhiều lần. Nếu sang Đài Loan theo diện chuyên gia hoặc Gold Card, chị có thể được rút ngắn so với 5 năm của diện chung, với điều kiện ở đủ số ngày mỗi năm.
Cùng một hồ sơ, bốn nơi cho bốn lộ trình rất khác nhau về thời gian, độ chắc chắn và yêu cầu ngôn ngữ. Đó là lý do nên chọn nơi theo mục tiêu sống, khả năng ngôn ngữ và hoàn cảnh gia đình, thay vì chỉ so con số năm trên giấy.
Lập kế hoạch định cư châu Á cho gia đình
Trước khi chọn nơi, hãy trả lời các câu hỏi theo thứ tự này.
- Mục tiêu dài hạn là gì: sống lâu dài nhưng vẫn về Việt Nam thường xuyên, hay định cư hẳn và có thể nhập tịch.
- Ai trong gia đình là người nộp chính: học vấn, tay nghề, tiếng, tuổi phù hợp nơi nào nhất.
- Con đường đến thường trú ở nơi đó gồm những bậc nào, mỗi bậc mất bao lâu, cần thi gì.
- Gia đình có con trai không, nghĩa vụ quân sự có áp dụng không.
- Thuế, bảo hiểm, lương hưu sẽ phải đóng thế nào; có sẵn sàng giữ kỷ luật này trong nhiều năm không.
- Kế hoạch chăm cha mẹ ở Việt Nam có tương thích với quy định giữ thẻ không.
- Đọc hướng dẫn chính thức của cơ quan di trú nơi đó: isa.go.jp, hikorea.go.kr, ica.gov.sg, trang của Sở Di dân Đài Loan.
Nếu muốn có người cùng so sánh các lựa chọn với hoàn cảnh cụ thể của gia đình, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của trang; quyết định cuối cùng nên dựa trên văn bản hiện hành của từng nước.
Câu hỏi thường gặp
Nơi nào ở châu Á dễ có thường trú nhất cho người Việt?
Không có nơi dễ cho mọi người. Người có bằng cấp, tiếng tốt, thu nhập cao có lối tắt rõ ở Nhật và Hàn; người kết hôn với công dân có diện rút ngắn ở cả bốn nơi; lao động phổ thông thì nơi nào cũng phải qua bậc tay nghề. Nên chọn theo hoàn cảnh gia đình.
Có thường trú Nhật rồi có sang Hàn hay Singapore làm việc được không?
Thường trú chỉ có giá trị ở nước cấp. Muốn làm việc ở nước khác phải xin thị thực lao động của nước đó như mọi người. Đi làm nước khác lâu ngày còn có thể làm mất thường trú ở nước cũ nếu vượt thời hạn vắng mặt cho phép.
Nhập tịch ở bốn nơi này có phải bỏ quốc tịch Việt Nam không?
Nhìn chung cả bốn nơi đều yêu cầu hoặc mặc định người nhập tịch trưởng thành không giữ quốc tịch khác, với một số ngoại lệ như diện kết hôn ở Hàn Quốc hay nhân tài cao cấp ở Đài Loan. Việc giữ hay thôi quốc tịch Việt Nam còn theo luật Việt Nam.
Về Việt Nam chăm cha mẹ một năm có mất thường trú không?
Tùy nước và loại giấy phép. Ở Nhật, đi dưới một năm có thể dùng tái nhập cảnh đặc biệt, lâu hơn phải xin giấy phép trước; Singapore cần giấy phép tái nhập cảnh còn hạn; Hàn và Đài Loan có quy định riêng. Kiểm quy định và xin phép trước khi đi.
Thường trú ở châu Á có được bảo lãnh cha mẹ sang ở lâu dài không?
Thường trú ở bốn nơi này nhìn chung không mở đường bảo lãnh cha mẹ thường trú theo. Cha mẹ có thể sang thăm dài hạn theo chương trình riêng, có nơi cho sang chăm cháu có thời hạn. Singapore có diện PR cho cha mẹ cao tuổi nhưng chỉ của công dân.
Thường trú châu Á có giúp xin thị thực đi nước khác dễ hơn không?
Thẻ thường trú ở một nước phát triển thường cho thấy lịch sử cư trú ổn định, có thể là điểm cộng khi xin thị thực du lịch nước thứ ba, nhưng không thay thế hộ chiếu. Người Việt có thường trú vẫn đi lại bằng hộ chiếu Việt Nam và theo quy định thị thực áp dụng cho hộ chiếu đó.