Skilled Migrant Category (SMC) là diện thường trú tay nghề chính của New Zealand. Từ tháng 10/2023, diện này dùng thang 6 điểm: bạn cần đủ 6 điểm từ một trong ba nguồn là đăng ký hành nghề, bằng cấp hoặc thu nhập, có thể cộng thêm tối đa 3 điểm cho số năm làm việc có tay nghề ở New Zealand, và phải đang làm hoặc có lời mời làm một công việc có tay nghề với chủ lao động được công nhận. Đậu diện này, bạn nhận resident visa, rồi sau đó mới tiến tới permanent resident visa.
So với hệ cũ chấm tới 160 điểm, thang 6 điểm đơn giản hơn nhiều, nhưng có một điều kiện then chốt khiến phần lớn người nộp phải ở New Zealand trước: công việc ở New Zealand. Bài này giải thích cách tính điểm, yêu cầu việc làm, cách nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng, và những thay đổi đã được công bố mà bạn nên kiểm trước khi lập kế hoạch. Nguồn chính thức là trang immigration.govt.nz của Immigration New Zealand (INZ).
Thang 6 điểm: ba nguồn điểm chính
Bạn chỉ được lấy điểm từ một trong ba nguồn dưới đây (chọn nguồn có lợi nhất), sau đó cộng điểm kinh nghiệm làm việc ở New Zealand. Mức cụ thể dưới đây là khung khi hệ mới áp dụng; INZ có thể điều chỉnh, nên đối chiếu bảng hiện hành.
| Nguồn điểm | Mức | Điểm |
|---|---|---|
| Đăng ký hành nghề ở New Zealand | Theo số năm đào tạo, học tập cần để có đăng ký nghề (ví dụ nghề y, điều dưỡng, kỹ sư được đăng ký, giáo viên) | 3 đến 6 |
| Bằng cấp | Cử nhân hoặc tương đương | 3 |
| Bằng cấp | Cử nhân danh dự, sau đại học (postgraduate diploma) | 4 |
| Bằng cấp | Thạc sĩ | 5 |
| Bằng cấp | Tiến sĩ | 6 |
| Thu nhập | Lương từ 1,5 lần mức lương trung vị | 3 |
| Thu nhập | Lương từ 2 lần mức lương trung vị | 4 |
| Thu nhập | Lương từ 3 lần mức lương trung vị | 6 |
| Cộng thêm: kinh nghiệm ở New Zealand | Mỗi năm làm việc có tay nghề ở New Zealand | 1 (tối đa 3) |
Cách đọc bảng: người có bằng cử nhân được 3 điểm, cần thêm 3 năm làm việc có tay nghề ở New Zealand để đủ 6. Người có thạc sĩ được 5 điểm, cần thêm 1 năm. Người có đăng ký nghề 6 điểm (ví dụ bác sĩ) hoặc lương gấp 3 lần trung vị thì đủ ngay mà không cần kinh nghiệm ở New Zealand, miễn đáp ứng các điều kiện khác. Bằng nước ngoài, gồm bằng Việt Nam, thường cần đánh giá bằng cấp của New Zealand Qualifications Authority (NZQA) trừ khi thuộc danh sách được miễn.
Yêu cầu về công việc: điều kiện then chốt
Chủ lao động được công nhận. Công việc phải là với một chủ lao động được INZ công nhận (accredited employer), cùng hệ thống với visa làm việc AEWV. Việc làm cho doanh nghiệp không được công nhận thường không tính cho SMC.
Toàn thời gian, có tay nghề. Công việc phải toàn thời gian theo định nghĩa của INZ và được coi là có tay nghề, xét theo mức kỹ năng của nghề và mức lương. Kinh nghiệm dùng để cộng điểm cũng phải là kinh nghiệm có tay nghề ở New Zealand.
Lương tối thiểu. Thường phải trả ít nhất bằng mức lương trung vị mà INZ áp dụng tại thời điểm đó, trừ một số nghề có ngưỡng riêng. Mức lương trung vị được cập nhật định kỳ; không dùng số cũ trên mạng.
Liên quan giữa điểm và công việc. Điểm từ đăng ký nghề thường phải gắn với công việc cần đăng ký đó; điểm từ bằng cấp và thu nhập có cách xét riêng. Đọc kỹ hướng dẫn cho nguồn điểm bạn chọn.
Đường đi thực tế của người Việt: thường bắt đầu bằng AEWV
Vì SMC đòi hỏi công việc với chủ lao động được công nhận ở New Zealand, đa số người nộp đã ở New Zealand bằng một visa làm việc. Con đường phổ biến là visa làm việc của chủ lao động được công nhận (Accredited Employer Work Visa, AEWV): chủ tuyển, được INZ chấp thuận vị trí, bạn sang làm, tích năm kinh nghiệm, rồi nộp SMC khi đủ 6 điểm.
Người du học ở New Zealand đi một nhánh khác: sau tốt nghiệp có visa làm việc sau học (post-study work visa), tìm việc có tay nghề với chủ được công nhận, rồi tính điểm. Một thạc sĩ tốt nghiệp ở New Zealand có 5 điểm từ bằng, chỉ cần một năm làm việc có tay nghề là đủ 6; một cử nhân cần 3 năm. Phần du học và visa sau tốt nghiệp thuộc trang chuyên về du học; ở đây chỉ bàn từ bước nộp thường trú.
Người làm nghề có đăng ký như bác sĩ, điều dưỡng, kỹ sư được đăng ký thì thường có lợi hơn nhờ điểm đăng ký nghề, và nhiều nghề này cũng nằm trong Green List, cho phép lên thường trú bằng một lối khác. Nên so sánh cả hai lối trước khi chọn. Thông tin về Green List có bài riêng trong danh mục.
Quy trình nộp SMC
Khung chung dưới đây theo cách INZ vận hành diện này tại thời điểm viết. Chi tiết, lệ phí và giấy tờ cụ thể theo hướng dẫn hiện hành của INZ.
- Tự tính điểm: chọn nguồn điểm có lợi nhất, đếm năm làm việc có tay nghề ở New Zealand.
- Kiểm các điều kiện nền: tuổi (diện này giới hạn tuổi tối đa, thường là 55), tiếng Anh ở mức yêu cầu, sức khoẻ, nhân thân.
- Chuẩn bị bằng chứng: hợp đồng lao động, bảng lương, xác nhận chủ được công nhận, đánh giá NZQA hoặc đăng ký nghề, kết quả tiếng Anh.
- Nộp hồ sơ bày tỏ nguyện vọng (EOI) trực tuyến; EOI được chọn theo tiêu chí INZ công bố.
- Khi EOI được chọn, nhận lời mời nộp hồ sơ resident visa và nộp trong thời hạn quy định, kèm thành viên gia đình đi cùng.
- Làm khám sức khoẻ và lý lịch tư pháp theo yêu cầu (Việt Nam là Phiếu lý lịch tư pháp), chờ xét.
Nếu được duyệt, bạn nhận resident visa. Đây đã là thường trú theo nghĩa được ở, làm, học không giới hạn thời gian ở New Zealand, nhưng có điều kiện đi lại ban đầu; sau 2 năm và đáp ứng cam kết với New Zealand, bạn mới xin được permanent resident visa không giới hạn đi lại.
Ba hồ sơ giả định: ai đủ 6 điểm, ai chưa
Ba trường hợp dưới đây là ví dụ giả định để thấy cách các nguồn điểm vận hành. Không gắn với ngành hay doanh nghiệp cụ thể; điều kiện việc làm và lương phải được kiểm riêng.
| Hồ sơ | Nguồn điểm chọn | Năm làm ở NZ | Tổng | Nhận xét |
|---|---|---|---|---|
| Chị D, thạc sĩ quản trị học ở NZ, làm chuyên viên phân tích 1 năm | Bằng thạc sĩ: 5 | 1 năm: 1 | 6 | Đủ điểm nếu công việc có tay nghề, với chủ được công nhận, lương đạt ngưỡng |
| Anh E, cử nhân Việt Nam, kỹ sư xây dựng làm ở NZ 2 năm | Bằng cử nhân: 3 | 2 năm: 2 | 5 | Thiếu 1 điểm; làm thêm 1 năm, hoặc xem có đăng ký nghề, hoặc xem Green List |
| Anh F, chuyên gia công nghệ, lương gấp 3 lần trung vị | Thu nhập: 6 | 0 | 6 | Đủ điểm từ thu nhập, dù chưa có năm làm việc ở NZ |
Ví dụ anh E cho thấy cách suy nghĩ đúng khi thiếu điểm: không chỉ nhìn một nguồn. Kỹ sư có thể có đăng ký nghề cho điểm cao hơn bằng cấp, hoặc nghề nằm trong Green List cho lối lên thường trú khác; còn nếu không, một năm làm việc nữa là đủ. Ví dụ chị D cho thấy lợi thế của bằng sau đại học học tại New Zealand khi kết hợp với một năm làm việc. Với người có thu nhập rất cao như anh F, điều kiện việc làm vẫn phải đáp ứng đầy đủ.
Hồ sơ resident visa: những phần ngoài điểm
Đủ 6 điểm mới là một nửa. Hồ sơ resident visa còn xét các điều kiện nền giống phần lớn diện thường trú, áp cho cả người nộp chính và thành viên gia đình đi kèm.
- Sức khoẻ: khám tại bác sĩ được INZ chỉ định, theo mẫu và yêu cầu chụp phim của INZ; một số bệnh lý có thể ảnh hưởng tới kết quả hoặc cần miễn trừ.
- Nhân thân: lý lịch tư pháp của mỗi nước bạn sống đủ lâu theo quy định, cho mỗi người từ độ tuổi INZ yêu cầu.
- Quan hệ gia đình: vợ chồng hoặc bạn đời phải chứng minh quan hệ thật, ổn định, đang chung sống; con phụ thuộc theo độ tuổi và tình trạng quy định.
- Giấy tờ việc làm: hợp đồng, bảng lương, xác nhận thu nhập từ cơ quan thuế New Zealand nếu dùng điểm thu nhập hoặc kinh nghiệm.
- Tính nhất quán: thông tin trong hồ sơ resident phải khớp với hồ sơ visa làm việc trước đây; INZ có toàn bộ lịch sử visa của bạn.
Khai sai hoặc giấu thông tin trong hồ sơ di trú New Zealand có thể dẫn tới bị từ chối và ảnh hưởng các lần xin visa sau. Nếu có điều gì cần giải thích, như một lần từ chối visa ở nước khác hay một khoảng trống trong lịch sử làm việc, hãy giải thích bằng văn bản ngay trong hồ sơ.
Thay đổi đã công bố và cách đọc thông tin cũ
Chính sách nhập cư New Zealand thay đổi khá thường xuyên. Hệ SMC 6 điểm áp dụng từ tháng 10/2023, thay hệ chấm điểm cũ. Sau đó chính phủ New Zealand đã công bố thêm điều chỉnh, gồm việc mở thêm lối cho người có kinh nghiệm làm việc có tay nghề và nhóm thợ kỹ thuật, dự kiến áp dụng từ năm 2026. Khi bạn đọc bài này, một số điều chỉnh có thể đã có hiệu lực; hãy kiểm trang immigration.govt.nz trước khi tính.
Thông tin cũ trên mạng, đặc biệt bài nói về "160 điểm", "Skilled Migrant 2019", danh sách nghề thiếu hụt dài hạn, là của hệ cũ và không còn áp dụng. Nhiều kênh mạng xã hội vẫn chia sẻ bảng điểm cũ; nếu thấy con số không khớp với thang 6 điểm, đó là dấu hiệu tài liệu đã lỗi thời.
Một lưu ý về mức lương: cả ngưỡng việc làm có tay nghề và ngưỡng điểm thu nhập đều tính theo mức lương trung vị, được INZ cập nhật định kỳ. Người đang gần ngưỡng nên theo dõi thông báo, vì lương của bạn có thể đủ hôm nay mà không đủ sau đợt cập nhật. Nếu cần người rà giúp điểm và lộ trình, bạn có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú; quyết định cuối cùng luôn dựa trên hướng dẫn của INZ.
Câu hỏi thường gặp
Ở Việt Nam có nộp Skilled Migrant Category được không?
Về nguyên tắc diện này không cấm nộp từ nước ngoài, nhưng điều kiện bắt buộc là có công việc hoặc lời mời làm việc có tay nghề với chủ lao động được công nhận ở New Zealand. Phần lớn người đạt điều kiện này đã làm việc ở New Zealand trước đó bằng visa làm việc.
Bằng cử nhân Việt Nam được mấy điểm?
Nếu được NZQA đánh giá tương đương cử nhân New Zealand, bằng của bạn được 3 điểm. Để đủ 6 điểm, bạn cần thêm 3 năm làm việc có tay nghề ở New Zealand, hoặc dùng nguồn điểm khác như thu nhập hay đăng ký nghề nếu cao hơn.
Có thể cộng điểm bằng cấp với điểm thu nhập không?
Không. Bạn chỉ lấy điểm từ một trong ba nguồn chính: đăng ký nghề, bằng cấp hoặc thu nhập. Sau đó cộng điểm năm làm việc ở New Zealand, tối đa 3. Chọn nguồn có lợi nhất cho mình.
SMC có yêu cầu tiếng Anh không?
Có. Người nộp chính phải đáp ứng yêu cầu tiếng Anh của diện, chứng minh bằng kết quả thi được chấp nhận hoặc các trường hợp miễn theo quy định. Thành viên gia đình có thể có yêu cầu khác. Kiểm mức điểm hiện hành trên trang INZ.
Đã có resident visa có cần nộp tiếp không?
Resident visa cho bạn ở, làm, học không giới hạn thời gian nhưng có điều kiện đi lại. Sau khi giữ resident visa 2 năm và đáp ứng cam kết với New Zealand, bạn nên nộp permanent resident visa để có quyền đi lại không giới hạn.
Làm cho chủ không được công nhận có được tính kinh nghiệm không?
Điểm kinh nghiệm tính cho kinh nghiệm làm việc có tay nghề ở New Zealand theo định nghĩa của INZ, còn công việc hiện tại dùng để nộp phải với chủ được công nhận. Cách tính kinh nghiệm từ các công việc trước nên đối chiếu hướng dẫn chi tiết của INZ.