Giấy miễn thị thực là giấy tờ cho phép người Việt Nam định cư ở nước ngoài mang hộ chiếu nước ngoài, cùng người nước ngoài là vợ, chồng, con của công dân Việt Nam hoặc của người Việt Nam định cư ở nước ngoài, nhập cảnh Việt Nam nhiều lần không cần xin thị thực trong thời hạn tối đa năm năm, và ngắn hơn hạn hộ chiếu ít nhất sáu tháng. Giấy này do cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài hoặc Cục Quản lý xuất nhập cảnh cấp, theo nghị định của Chính phủ về miễn thị thực cho đối tượng này (Nghị định 82/2015/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi).
Điều khiến nhiều gia đình nhầm là coi giấy miễn thị thực như một dạng thường trú. Thực ra mỗi lần nhập cảnh chỉ được tạm trú trong một thời hạn nhất định, hết hạn phải xuất cảnh hoặc làm thủ tục gia hạn tạm trú. Giấy rất hợp với người đi về hai nơi, nhưng không phải là giải pháp ở hẳn và không tự tạo ra chuỗi tạm trú cho hồ sơ thường trú diện thân nhân.
Ai thuộc diện được cấp
Có hai nhóm. Nhóm thứ nhất là người Việt Nam định cư ở nước ngoài đang mang hộ chiếu nước ngoài, hiểu theo nghĩa rộng là người từng có quốc tịch Việt Nam hoặc con, cháu của họ. Ví dụ ông Tuấn rời Sài Gòn năm 1980, nay là công dân Úc; con gái ông sinh ở Melbourne, cũng mang hộ chiếu Úc. Cả hai đều có thể xin giấy miễn thị thực nếu chứng minh được gốc Việt.
Nhóm thứ hai là người nước ngoài là vợ, chồng, con của công dân Việt Nam hoặc của người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Người vợ người Mỹ của ông Tuấn, người chồng người Hàn của một cô gái ở Hải Phòng, đứa con mang hộ chiếu Nhật của một kỹ sư Việt, đều thuộc nhóm này. Cha mẹ người nước ngoài không có gốc Việt thì không nằm trong danh sách.
Người còn quốc tịch Việt Nam và có hộ chiếu Việt Nam còn hạn thì không cần giấy này, vì công dân nhập cảnh bằng hộ chiếu của mình. Một số người gốc Việt giữ cả hộ chiếu Việt Nam và nước ngoài; dùng hộ chiếu nào khi nhập cảnh thì giấy tờ đi kèm theo hộ chiếu đó.
Chứng minh gốc Việt và quan hệ: giấy tờ nào được dùng
Phần khó nhất của hồ sơ thường là chứng minh gốc Việt cho người đã rời Việt Nam nhiều thập niên hoặc sinh ra ở nước ngoài. Các loại giấy tờ thường được chấp nhận:
- Giấy tờ Việt Nam cũ của chính người đó: giấy khai sinh, chứng minh nhân dân, hộ chiếu Việt Nam đã hết hạn, sổ hộ khẩu cũ có tên.
- Giấy tờ nước ngoài có ghi nơi sinh ở Việt Nam hoặc quốc tịch gốc Việt Nam, như giấy nhập tịch, giấy tờ tị nạn có thông tin này.
- Giấy tờ của cha hoặc mẹ có gốc Việt kèm giấy khai sinh chứng minh quan hệ, cho người sinh ra ở nước ngoài.
- Trong trường hợp không còn giấy tờ, có thể dùng văn bản bảo lãnh của hội đoàn người Việt hoặc của công dân Việt Nam theo hướng dẫn hiện hành; cần hỏi cơ quan đại diện cách làm cụ thể.
- Với vợ, chồng, con: giấy chứng nhận kết hôn, giấy khai sinh, kèm giấy tờ của người Việt mà mình là thân nhân.
Giấy tờ nước ngoài thường cần dịch và có thể cần hợp pháp hoá. Tên người Việt trên giấy tờ cũ hay bị viết khác trên giấy tờ nước ngoài, ví dụ thứ tự họ tên bị đảo, mất dấu, thêm tên đệm theo tên thánh. Nên chuẩn bị một bảng giải thích các biến thể tên để người tiếp nhận đối chiếu nhanh.
Giấy miễn thị thực, thẻ tạm trú TT và thẻ thường trú
Ba loại giấy tờ này thường bị đặt cạnh nhau khi gia đình tính chuyện ở lâu. Điểm khác nhau nằm ở cách mỗi loại xử lý thời gian lưu lại:
| Tiêu chí | Giấy miễn thị thực | Thẻ tạm trú TT | Thẻ thường trú |
|---|---|---|---|
| Thời hạn giấy | Tối đa năm năm | Tối đa ba năm | Không thời hạn cư trú, cấp đổi định kỳ |
| Thời gian ở mỗi lần | Có giới hạn mỗi lần nhập cảnh, gia hạn theo thủ tục | Ở liên tục trong hạn thẻ | Ở liên tục |
| Đối tượng | Người gốc Việt; vợ, chồng, con của công dân hoặc người gốc Việt | Cha, mẹ, vợ, chồng, con của công dân Việt Nam và một số thân nhân khác | Bốn nhóm luật định, phổ biến là diện thân nhân sau ba năm tạm trú |
| Cần người bảo lãnh trong nước | Không bắt buộc với người gốc Việt có giấy tờ | Có | Có với diện thân nhân |
| Hợp với | Đi về thường xuyên, sống chính ở nước ngoài | Sống chính ở Việt Nam, chưa đủ điều kiện thường trú | Ở hẳn Việt Nam |
Về thời gian tạm trú mỗi lần nhập cảnh bằng giấy miễn thị thực, nghị định hiện hành quy định một giới hạn cụ thể (nhiều năm nay là không quá sáu tháng), có thể được xem xét gia hạn. Mức này đã từng thay đổi qua các văn bản, nên trước mỗi chuyến dài hãy kiểm lại quy định đang áp dụng.
Khi nào giấy miễn thị thực là lựa chọn tốt nhất
Người về hưu sống nửa năm mỗi nơi. Một Việt kiều Canada đã nghỉ hưu, mùa đông về Nha Trang, mùa hè sang Toronto với con cháu. Giấy miễn thị thực năm năm giúp ông không phải xin thị thực mỗi chuyến, không cần ai bảo lãnh, không phải giữ chuỗi tạm trú liên tục.
Gia đình hỗn hợp chưa quyết định ở đâu. Một cặp vợ chồng Việt – Pháp làm việc từ xa, mỗi năm về Việt Nam vài tháng. Người vợ hoặc chồng nước ngoài có giấy miễn thị thực sẽ linh hoạt hơn nhiều so với xin thị thực từng lần.
Con cái mang hộ chiếu nước ngoài về thăm ông bà. Trẻ em có cha hoặc mẹ Việt mang hộ chiếu nước ngoài có thể được cấp giấy, giúp các kỳ nghỉ hè về Việt Nam đơn giản hơn. Lưu ý hạn giấy phụ thuộc hạn hộ chiếu trẻ em, thường ngắn.
Người chưa đủ điều kiện thẻ TT hoặc thường trú. Người gốc Việt không còn người thân trực hệ là công dân Việt Nam đang thường trú trong nước không thể dùng diện TT, nhưng vẫn có thể dùng giấy miễn thị thực nếu chứng minh được gốc Việt.
Giấy miễn thị thực khác miễn thị thực đơn phương theo quốc tịch
Nhiều người nhầm giấy miễn thị thực với chính sách miễn thị thực đơn phương mà Việt Nam áp dụng cho công dân một số nước. Miễn thị thực đơn phương gắn với quốc tịch: ai mang hộ chiếu của nước nằm trong danh sách thì được nhập cảnh không cần thị thực, ở lại trong một số ngày nhất định, không cần chứng minh gốc Việt hay quan hệ gia đình. Danh sách nước và số ngày được điều chỉnh qua các nghị quyết của Chính phủ, đã từng được kéo dài trong những năm gần đây để thu hút du lịch.
Giấy miễn thị thực cho người gốc Việt và thân nhân thì gắn với nhân thân, không phụ thuộc quốc tịch. Một người gốc Việt mang hộ chiếu của nước không được miễn thị thực đơn phương vẫn có thể được cấp giấy nếu chứng minh được gốc Việt. Ngược lại, một người mang hộ chiếu nước được miễn đơn phương có thể thấy chính sách đó đủ cho chuyến ngắn, nhưng thời gian lưu trú mỗi lần thường ngắn hơn so với giấy miễn thị thực.
Vì vậy, khi so sánh, hãy đặt câu hỏi: mỗi năm về mấy lần, mỗi lần ở bao lâu. Người về hai tuần dịp Tết có thể chỉ cần miễn thị thực đơn phương hoặc thị thực điện tử. Người về ở vài tháng mỗi lần thì giấy miễn thị thực thường hợp hơn. Người ở hẳn thì nên tính thẻ tạm trú hoặc thường trú.
Khi nào nên chuyển sang thẻ TT hoặc thường trú
Nếu người nước ngoài đã thực sự sống chính ở Việt Nam, đi làm, con đi học, thì giấy miễn thị thực bắt đầu bộc lộ giới hạn. Mỗi lần hết thời gian tạm trú phải xuất cảnh hoặc xin gia hạn; nhiều người chọn đi một chuyến ngắn sang nước lân cận rồi quay lại. Cách này tốn kém, mệt, và không tạo ra chuỗi tạm trú phù hợp cho hồ sơ thường trú diện thân nhân.
Với vợ, chồng, con của công dân Việt Nam đang thường trú tại Việt Nam, chuyển sang thẻ TT là bước hợp lý khi đã quyết định ở lâu. Ba năm thẻ TT nối tiếp là nền cho hồ sơ thường trú. Giấy miễn thị thực còn hạn không mất đi khi có thẻ TT, nhưng gia đình nên hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh về cách dùng song song để tránh nhầm lẫn khi qua cửa khẩu.
Với người gốc Việt từng mang quốc tịch Việt Nam, một hướng khác đáng cân nhắc là trở lại quốc tịch Việt Nam, vốn được nới điều kiện trong các lần sửa Luật Quốc tịch gần đây. Đây là thủ tục riêng do cơ quan tư pháp và cơ quan đại diện tiếp nhận, cần tìm hiểu kỹ quy định hiện hành và tác động tới quốc tịch nước ngoài đang có.
Nộp ở đâu và những lỗi khiến chuyến về bị trục trặc
Người ở nước ngoài nộp hồ sơ tại đại sứ quán hoặc tổng lãnh sự quán Việt Nam nơi mình sống, có nơi nhận qua bưu điện. Người đang ở Việt Nam có thể nộp tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh theo hướng dẫn. Giấy miễn thị thực có thể ở dạng rời hoặc dán vào hộ chiếu tuỳ thời kỳ; nếu là giấy rời, phải mang theo cùng hộ chiếu khi đi.
Lỗi hay gặp nhất là đổi hộ chiếu mà quên giấy miễn thị thực. Giấy gắn với số hộ chiếu cũ; khi có hộ chiếu mới, nhiều người đến sân bay mới biết giấy không còn khớp. Nên hỏi cơ quan cấp về thủ tục cấp lại cho hộ chiếu mới trước chuyến đi. Lỗi thứ hai là ở quá thời gian tạm trú cho phép của một lần nhập cảnh vì nghĩ giấy năm năm nghĩa là ở năm năm.
Lỗi thứ ba là để giấy hết hạn khi đang ở Việt Nam. Ngày hết hạn ghi trên giấy, nhưng thời gian tạm trú của lần nhập cảnh đó vẫn phải tuân theo quy định; cần xử lý trước khi giấy hết hạn. Với người cao tuổi đi một mình, con cháu nên giữ bản chụp giấy và lịch hết hạn để nhắc. Mọi chi tiết thủ tục kiểm tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc Cục Quản lý xuất nhập cảnh.
Nếu còn phân vân giữa giấy miễn thị thực và thẻ cư trú, bạn có thể gửi hoàn cảnh gia đình qua form tư vấn miễn phí của Vĩnh Trú.
Câu hỏi thường gặp
Giấy miễn thị thực có cho ở Việt Nam liên tục năm năm không?
Không. Năm năm là thời hạn của giấy, cho phép nhập cảnh nhiều lần. Mỗi lần nhập cảnh chỉ được tạm trú trong một thời hạn do nghị định quy định, có thể xem xét gia hạn. Muốn ở liên tục lâu dài thì thẻ tạm trú hoặc thẻ thường trú phù hợp hơn.
Cha mẹ người nước ngoài của vợ người Việt có xin được giấy miễn thị thực không?
Đối tượng là người gốc Việt và người nước ngoài là vợ, chồng, con của công dân Việt Nam hoặc của người gốc Việt. Cha mẹ vợ người nước ngoài không có gốc Việt không thuộc diện này. Họ có thể nhập cảnh bằng thị thực hoặc diện miễn thị thực đơn phương nếu quốc tịch của họ được áp dụng.
Không còn giấy tờ Việt Nam cũ thì chứng minh gốc Việt thế nào?
Có thể dùng giấy tờ nước ngoài ghi nơi sinh hoặc quốc tịch gốc, giấy tờ của cha mẹ kèm giấy khai sinh, hoặc văn bản bảo lãnh theo hướng dẫn hiện hành. Mỗi cơ quan đại diện có thể hướng dẫn chi tiết khác nhau, nên hỏi trước nơi định nộp.
Đổi hộ chiếu mới thì giấy miễn thị thực cũ còn dùng được không?
Giấy gắn với hộ chiếu đã khai khi xin. Đổi hộ chiếu thì nên làm thủ tục cấp lại hoặc cập nhật giấy miễn thị thực theo hướng dẫn của cơ quan cấp trước khi đi, tránh bị từ chối hoặc phải xin thị thực tại cửa khẩu.
Dùng giấy miễn thị thực nhiều năm có được tính là tạm trú liên tục để xin thường trú không?
Diện thường trú thân nhân đòi tạm trú liên tục ba năm. Ra vào bằng giấy miễn thị thực là chuỗi các lần lưu trú ngắn, khó được xem là tạm trú liên tục theo nghĩa đó. Nếu định xin thường trú, nên chuyển sang thẻ tạm trú TT và giữ chuỗi thẻ nối tiếp.
Người gốc Việt có giấy miễn thị thực có được mua nhà ở Việt Nam không?
Quyền về nhà ở và đất đai của người gốc Việt định cư ở nước ngoài do Luật Nhà ở và Luật Đất đai quy định, không phụ thuộc vào giấy miễn thị thực. Cần đọc điều kiện hiện hành và hỏi cơ quan đăng ký đất đai hoặc công chứng trước khi giao dịch.