Người ngoài EU đang cư trú hợp pháp ở một nước thành viên, có giấy phép từ một năm trở lên và triển vọng ở lâu dài, thường được bảo lãnh vợ hoặc chồng và con chưa thành niên sang sống cùng, với điều kiện có chỗ ở phù hợp, bảo hiểm y tế và thu nhập ổn định đủ nuôi gia đình. Khung chung là Chỉ thị 2003/86/EC về đoàn tụ gia đình; mỗi nước được phép thêm điều kiện như thời gian chờ đến 2 năm, độ tuổi tối thiểu của vợ chồng đến 21, và các biện pháp hội nhập như thi ngôn ngữ. Bảo lãnh cha mẹ không thuộc nhóm bắt buộc và khó hơn nhiều.
Đan Mạch và Ireland không áp dụng chỉ thị này. Ngoài ra, gia đình của công dân EU và của công dân nước sở tại đi theo những luật khác. Bài này giải thích khung chung, những khác biệt lớn giữa Đức, Pháp, Hà Lan và các nước khác, cùng cách chuẩn bị hồ sơ chứng minh quan hệ cho các gia đình Việt Nam.
Ba khung pháp lý khác nhau, đừng nhầm
Cùng là “bảo lãnh vợ sang châu Âu”, nhưng luật áp dụng phụ thuộc vào người bảo lãnh là ai. Nhầm khung là chuẩn bị sai hồ sơ ngay từ đầu.
| Người bảo lãnh | Luật áp dụng | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Người ngoài EU có giấy phép cư trú (ví dụ người Việt đi làm ở Đức) | Chỉ thị đoàn tụ gia đình 2003/86/EC và luật quốc gia | Có điều kiện thu nhập, nhà ở, có thể có thời gian chờ và thi ngôn ngữ |
| Công dân EU đang sống ở nước EU khác (ví dụ công dân Pháp sống ở Đức) | Chỉ thị tự do đi lại 2004/38/EC | Điều kiện nhẹ hơn nhiều, thủ tục cấp thẻ thành viên gia đình công dân EU |
| Công dân nước sở tại sống tại nước mình (ví dụ công dân Đức sống ở Đức) | Luật quốc gia | Mỗi nước tự quy định, có nước chặt hơn cả khung cho người nước ngoài |
| Người giữ Thẻ Xanh EU | Chỉ thị Thẻ Xanh EU | Ưu đãi: không thời gian chờ, không thi ngôn ngữ trước khi nhập cảnh |
Ví dụ: một phụ nữ Việt kết hôn với công dân Bỉ sống ở Bỉ sẽ đi theo luật Bỉ dành cho gia đình công dân Bỉ; nếu cặp đôi cùng sống ở Hà Lan, khung áp dụng lại là chỉ thị tự do đi lại, với điều kiện khác hẳn. Việc chuyển nước chỉ để lách điều kiện, không có đời sống thật ở nước mới, có thể bị coi là lạm dụng quyền và bị từ chối.
Điều kiện cốt lõi theo chỉ thị chung
Người bảo lãnh có giấy phép từ một năm trở lên và triển vọng ở lâu dài. Sinh viên, lao động thời vụ, người có giấy phép ngắn hạn thường không đủ điều kiện bảo lãnh, hoặc chỉ được bảo lãnh theo quy định riêng của nước đó.
Chỗ ở được xem là bình thường cho một gia đình tương đương. Nhiều nước tính theo mét vuông trên đầu người; hợp đồng thuê phải đứng tên người bảo lãnh hoặc có xác nhận hợp lệ.
Bảo hiểm y tế cho cả gia đình. Người lao động hợp đồng thường đã có bảo hiểm bắt buộc và có thể bổ sung thân nhân; trường hợp khác cần bảo hiểm tư nhân tương đương.
Thu nhập ổn định và đều đặn. Đủ nuôi gia đình mà không dựa vào trợ cấp xã hội; nước thành viên được tính đến mức lương tối thiểu, lương hưu tối thiểu và số người trong gia đình.
Biện pháp hội nhập. Nước thành viên được yêu cầu thành viên gia đình tham gia biện pháp hội nhập. Đức thường đòi vợ chồng có tiếng Đức A1 trước khi nhập cảnh, Hà Lan có bài thi hội nhập cơ bản tại nước ngoài; cả hai đều có ngoại lệ, ví dụ cho gia đình người giữ Thẻ Xanh EU.
Thời gian chờ và độ tuổi. Nước thành viên có thể đòi người bảo lãnh đã cư trú hợp pháp đến 2 năm trước khi gia đình sang, và đặt tuổi tối thiểu của vợ chồng đến 21.
Bảo lãnh con: tuổi, quyền nuôi con và những ca khó
Con chưa thành niên, chưa kết hôn của người bảo lãnh hoặc của vợ chồng là đối tượng chính của đoàn tụ. Khi con chỉ là con riêng của một bên, hoặc cha mẹ đã ly hôn, hồ sơ cần chứng minh người bảo lãnh có quyền nuôi con và, thường là, có sự đồng ý của cha hoặc mẹ còn lại. Ở Việt Nam, đó có thể là bản án hoặc quyết định ly hôn ghi rõ quyền nuôi con, hoặc văn bản đồng ý có công chứng, được dịch và hợp pháp hoá.
Một số nước đặt điều kiện riêng với trẻ lớn: trẻ trên một độ tuổi nhất định có thể phải chứng minh khả năng hội nhập, ví dụ biết ngôn ngữ, nếu sang sau cha mẹ một thời gian dài. Chỉ thị cho phép điều này với trẻ trên 12 tuổi sang riêng, trong giới hạn nhất định. Vì vậy, nhiều gia đình được khuyên đưa con sang càng sớm càng tốt sau khi người bảo lãnh đủ điều kiện, thay vì đợi con học hết cấp ở Việt Nam.
Khi giấy khai sinh có thông tin không khớp, khai sinh muộn, hoặc thiếu tên cha, cơ quan có thể yêu cầu xét nghiệm ADN để chứng minh quan hệ huyết thống. Xét nghiệm thường làm qua quy trình do cơ quan đại diện hướng dẫn, mẫu được lấy có giám sát; xét nghiệm tự làm ở phòng khám bất kỳ thường không được chấp nhận. Đây là thủ tục chứng minh, không phải dấu hiệu bị nghi ngờ, và chi phí xét nghiệm thường do gia đình tự chi trả.
Bảo lãnh cha mẹ: khó nhưng không phải không có đường
Chỉ thị chung chỉ buộc các nước cho đoàn tụ vợ chồng và con chưa thành niên. Cha mẹ thuộc nhóm “có thể cho phép” khi phụ thuộc vào người bảo lãnh và không có sự hỗ trợ gia đình cần thiết ở nước gốc. Trên thực tế, đa số nước châu Âu rất chặt với diện cha mẹ của người nước ngoài: thường phải chứng minh cha mẹ không thể tự sống ở nước gốc, cần chăm sóc đặc biệt, và người bảo lãnh đủ khả năng tài chính, có bảo hiểm y tế đầy đủ cho cha mẹ.
Đức là một ví dụ có thay đổi: từ năm 2024, người lao động tay nghề nhận giấy phép cư trú lần đầu sau một mốc thời gian nhất định được bảo lãnh cha mẹ và cha mẹ vợ hoặc chồng sang sống cùng, với điều kiện tự lo tài chính và bảo hiểm y tế; những người khác vẫn chủ yếu dựa vào trường hợp đặc biệt khó khăn. Điều kiện cụ thể nên kiểm trên cổng “Make it in Germany” và trang của cơ quan đại diện Đức.
Với các gia đình không đủ điều kiện bảo lãnh, cách phổ biến là cha mẹ sang thăm bằng thị thực ngắn hạn Schengen, tối đa 90 ngày trong 180 ngày, nhiều lần trong năm. Đây là lựa chọn hợp pháp nhưng không phải đường định cư; ở quá hạn hoặc dùng thị thực thăm thân để ở lại là vi phạm, ảnh hưởng tới cả hồ sơ của người con sau này. Khi xin thị thực thăm thân, người con nên chuẩn bị thư mời, xác nhận chỗ ở, bảo hiểm du lịch cho cha mẹ và bằng chứng cha mẹ có ràng buộc ở Việt Nam như nhà cửa, lương hưu, con cháu khác, vì đó là những điểm cơ quan lãnh sự xét kỹ.
Chuẩn bị hồ sơ đoàn tụ cho gia đình Việt Nam
Trình tự dưới đây là khung chung; mỗi nước có danh mục riêng đăng trên trang của cơ quan đại diện tại Hà Nội và TP.HCM.
- Người bảo lãnh kiểm mình đã đủ điều kiện: loại giấy phép, thời gian cư trú, thu nhập, nhà ở; xin xác nhận lương, hợp đồng thuê, bảo hiểm.
- Thành viên gia đình ở Việt Nam chuẩn bị hộ chiếu, giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn (hoặc trích lục), giấy tờ ly hôn, quyền nuôi con nếu có. Giấy tờ cần dịch bởi người dịch được công nhận và hợp pháp hoá theo yêu cầu của nước đến.
- Học và thi ngôn ngữ nếu nước đến đòi trước khi nhập cảnh (ví dụ tiếng Đức A1), trừ khi thuộc diện được miễn.
- Đặt lịch nộp thị thực dài hạn diện đoàn tụ tại cơ quan đại diện; một số nước cho người bảo lãnh nộp hồ sơ phía nước đến trước.
- Phỏng vấn nếu được mời: trả lời trung thực về quá trình quen biết, đời sống chung, kế hoạch; hai bên thường được hỏi riêng.
- Sang nơi, đăng ký cư trú, nhận giấy phép, đăng ký khoá hội nhập nếu có.
Các nước có thời hạn xét hồ sơ theo luật, với chỉ thị chung là không quá 9 tháng, có thể kéo dài trong trường hợp phức tạp. Dịch giấy tờ là khâu dễ sai tên, ngày tháng; nên giao cho đơn vị dịch thuật có kinh nghiệm hồ sơ di trú và tự soát lại từng chữ.
Sau khi sang: quyền làm việc, giấy phép độc lập và khi hôn nhân tan vỡ
Theo chỉ thị chung, thành viên gia đình được tiếp cận giáo dục, đào tạo nghề và thị trường lao động như người bảo lãnh; một số nước có thể giới hạn trong năm đầu. Sau tối đa 5 năm cư trú, vợ chồng và con đã trưởng thành có quyền xin giấy phép cư trú độc lập, không còn phụ thuộc người bảo lãnh. Nhiều nước cho sớm hơn, và sau 5 năm người đi đoàn tụ cũng có thể xin thường trú dài hạn EU bằng chính thời gian cư trú của mình.
Khi hôn nhân tan vỡ trước khi có giấy phép độc lập, quyền cư trú của người đi theo có thể bị ảnh hưởng. Luật nhiều nước có quy định bảo vệ trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đặc biệt nạn nhân bạo lực gia đình; người đang chịu bạo lực không nên ở lại vì sợ mất giấy, mà nên tìm đến các tổ chức hỗ trợ và luật sư để biết quyền của mình.
Mọi thông tin trong bài cần đối chiếu với Cổng thông tin di trú EU và trang chính thức của nước bạn sống. Nguyên lý bảo lãnh chung cho nhiều nước (Mỹ, Canada, Úc) được viết ở danh mục bảo lãnh đoàn tụ gia đình của Vĩnh Trú. Nếu bạn cần người cùng rà điều kiện bảo lãnh và danh mục giấy tờ cho gia đình mình, có thể gửi thông tin qua form tư vấn miễn phí của trang.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh ở châu Âu có bảo lãnh vợ hoặc chồng sang được không?
Tuỳ nước. Một số nước cho sinh viên sau đại học, nghiên cứu sinh bảo lãnh vợ chồng nếu chứng minh tài chính; nhiều nước khác hạn chế với sinh viên. Chỉ thị chung không buộc các nước cho sinh viên bảo lãnh. Kiểm quy định của nước bạn học.
Kết hôn ở Việt Nam có được châu Âu công nhận không?
Thường có, nếu kết hôn hợp pháp theo luật Việt Nam và giấy tờ được dịch, hợp pháp hoá theo yêu cầu. Kết hôn có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định hiện hành. Một số nước còn kiểm tra hôn nhân có phải giả tạo hay không.
Người được bảo lãnh có phải thi tiếng trước khi sang không?
Ở Đức và Hà Lan, vợ chồng thường phải đạt trình độ cơ bản trước khi nhập cảnh, với nhiều ngoại lệ, ví dụ gia đình người giữ Thẻ Xanh EU. Nhiều nước khác chỉ yêu cầu học, thi sau khi sang. Kiểm danh mục ngoại lệ của nước đến.
Bạn đời chưa kết hôn có được bảo lãnh không?
Một số nước cho bảo lãnh bạn đời chung sống lâu dài hoặc bạn đời đăng ký, nếu chứng minh được quan hệ ổn định. Chỉ thị chung để các nước tự quyết. Hồ sơ cần bằng chứng sống chung, thời gian quan hệ và kế hoạch chung.
Thời gian chờ đoàn tụ thường bao lâu?
Chỉ thị đặt giới hạn xét không quá 9 tháng, có thể kéo dài với hồ sơ phức tạp. Thời gian thực tế phụ thuộc lịch hẹn ở cơ quan đại diện, mức đầy đủ của hồ sơ và tải công việc từng thời điểm. Không ai cam kết được ngày có kết quả.
Con trên 18 tuổi có được bảo lãnh sang cùng không?
Thường không theo diện chính. Con đã thành niên chỉ được xét khi phụ thuộc vì sức khoẻ hoặc hoàn cảnh đặc biệt, tuỳ luật từng nước. Con lớn có thể sang theo diện riêng như du học, lao động. Nên tính sớm khi con còn dưới tuổi thành niên.